About this episode
The episode discusses the contributions of Gwilym Hiraethog to Welsh literature and his radical political views.
Pe bai’n rhaid dewis un llenor yn unig wrth drafod holl lenyddiaeth Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg, mae Jerry Hunter yn dweud y byddai’n dewis Gwilym Hiraethog (1802-1883). Ganed William Rees mewn teulu o amaethwyr cymharol dlawd ym mhlwyf Llansannan, sir Ddinbych. Ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd, ond eto byddai’r dyn rhyfeddol hwn yn cyfrannu mewn llawer iawn o wahanol ffyrdd at fywyd llenyddol a deallusol Cymru. Aeth yn weinidog yng Nghapel Lôn Swan, Dinbych, gan ddilyn Robert Everett, ac yn debyg i’r gweinidog hwnnw a ymfudodd i’r UDA, roedd gwrthwynebu caethwasiaeth ymysg yr achosion radicalaidd a goleddid gan Gwilym Hiraethog. Symudodd i Lerpwl wedyn gan fynd yn un o hoelion wyth cymuned Gymraeg y ddinas honno. Roedd yn fardd amryddawn: cyfansoddodd nifer o emynau sy’n cael eu canu hyd heddiw (er mawr siom i Jerry Hunter, gwrthododd Richard Wyn Jones ganu un!), ysgrifennodd rai o gerddi caeth mwyaf poblogaidd ei gyfnod, ac arbrofodd gyda ffurf heriol honno, yr ‘arwrgerdd’. Roedd hefyd yn un o arloeswyr y nofel Gymraeg. Fel sylfaenydd a golygydd Yr Amserau, aeth ymysg cynheiliaid pwysicaf y wasg gyfnodol Gymraeg yn y cyfnod hefyd, a chyhoeddodd lawer o ysgrifau…
People in this episode
Guest: Jerry Hunter
Topics covered
- Welsh literature
- 19th century writers
- radical politics
- poetry
- novel writing
Keywords
- Gwilym Hiraethog
- Jerry Hunter
- Welsh literature
- 19th century
- poetry
- radical politics
Mentioned in this episode
Organizations: Yr Amserau, Capel Lôn Swan
Places: Dinbych, Lerpwl
More episodes of Yr Hen Iaith
- Pennod 88 - ‘Chwaeth bresennol y Bobl’: Ceiriog · May 29, 2026 · 27 min
- Pennod 87 - ‘Pur fel y Dur’: Y Llyfrau Gleision a Llên Benywod · May 14, 2026 · 24 min
- Pennod 86 - R. J. Derfel a Brad y Llyfrau Gleision (neu ‘Ffeithiau Ffrwydrol am Landderfel’!) · April 30, 2026 · 37 min
- Pwnnod 85 - Rhannu ‘Trysorau Gwerthfawr’: Dechreuadau gwasg gyfnodol Gymraeg America · April 16, 2026 · 37 min
- Pennod 84 - Yr Hen Bersoniaid Llengar, Ieuan Glan Geirionydd ac Alun · April 2, 2026 · 30 min
- Pennod 83 - Awdl Eisteddfodol a Phroto-Nofel: Cawrdaf · March 19, 2026 · 32 min
Explore listener stats, chart rankings, contacts and more on the Yr Hen Iaith podcast page.