About this episode

The episode discusses the transformations affecting Welsh-language culture in the nineteenth century, focusing on the growth of the Welsh-language periodical press.

A ninnau wedi cyrraedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, dechreuwn drafod rhai o’r trawsffurfiadau a effeithiai ar ddiwylliant Cymraeg y cyfnod. Diwydiannu, tŵf y boblogaeth, datblygiadau technolegol, balchder yn yr ymerodraeth Brydeinig – byddai’r holl ffactorau hyn yn cyflyru llenyddiaeth Gymraeg wrth i’r ganrif fynd rhagddi. Ond canolbwyntiwn yn y bennod hon ar un peth sydd o’r pwys mwyaf i’r rhai sydd am ddeall hanes llenyddiaeth Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg, sef tŵf y wasg gyfnodol Gymraeg. (Ie, diffiniwn y gair ‘cyfnodolyn’ wrth fynd heibio hefyd.) Piciwn yn ôl i’r ddeunawfed ganrif er mwyn nodi rhai o’r arbrofion cynnar, ond manylwn wedyn ar y cyfnodolion a ymddangosodd yn ystod degawdau cyntaf y ganrif newydd. Craffwn ar y modd yr oedd golygyddion rhai o’r cylchgronau enwadol cyntaf yn cyflwyno’u cyhoeddiadau i’w darllenwyr a nodwn wrth fynd heibio fod gafael Prydeindod ac imperialaeth yn dyn arnynt er gwaethaf eu daliadau crefyddol honedig radicalaidd. * ‘Knowledge Increasing’: The Welsh-language Periodical Press at the Start of the Nineteenth Century As we’ve reached the nineteenth century, we begin discussing some of the transformations which effected…

Topics covered

• Welsh-language culture
• nineteenth century
• literature
• periodical press
• industrialization
• technological developments

Keywords

• Welsh-language
• periodical press
• nineteenth century
• literature
• industrialization
• cultural transformations

Mentioned in this episode

Organizations: Y Wasg Gyfnodol Gymraeg

Books & works: cyfnodolyn

Places: Brydeinig

More episodes of Yr Hen Iaith

• Pennod 88 - ‘Chwaeth bresennol y Bobl’: Ceiriog · May 29, 2026 · 27 min
• Pennod 87 - ‘Pur fel y Dur’: Y Llyfrau Gleision a Llên Benywod · May 14, 2026 · 24 min
• Pwnnod 85 - Rhannu ‘Trysorau Gwerthfawr’: Dechreuadau gwasg gyfnodol Gymraeg America · April 16, 2026 · 37 min
• Pennod 84 - Yr Hen Bersoniaid Llengar, Ieuan Glan Geirionydd ac Alun · April 2, 2026 · 30 min
• Pennod 83 - Awdl Eisteddfodol a Phroto-Nofel: Cawrdaf · March 19, 2026 · 32 min
• Pennod 82 - Eben Fardd · March 5, 2026 · 34 min

Explore listener stats, chart rankings, contacts and more on the Yr Hen Iaith podcast page.