پادکست علمی نکسوس

آیا درمانی برای دیابت نوع یک در راه است؟ در اپیزود ۳۵ از پادکست نکسوس، به بررسی یک پیشرفت پزشکی هیجان‌انگیز می‌پردازیم: برای اولین بار، سلول‌های پانکراس ویرایش‌شده با CRISPR به فردی مبتلا به دیابت نوع یک پیوند زده شده‌اند. این سلول‌ها برای ماه‌ها انسولین تنظیم‌کننده قند خون را تولید کرده‌اند و مهم‌تر از آن، به لطف ویرایش‌های ژنی، از شناسایی توسط سیستم ایمنی بدن گیرنده در امان مانده‌اند! این مطالعه که توسط شرکت Sana Biotechnology انجام شده است، امیدها را برای یک درمان پایدار برای این بیماری خودایمنی که میلیون‌ها نفر را به زندگی با نظارت دقیق و وابستگی به انسولین تزریقی محکوم کرده است، افزایش می‌دهد. در این اپیزود، با جزئیات بیشتری به این موارد می‌پردازیم: - چگونگی عملکرد ویرایش ژنی CRISPR برای پنهان کردن سلول‌ها از سیستم ایمنی - نتایج اولیه این آزمایش بالینی و چالش‌های پیش رو - مقایسه این روش با سایر روش‌های درمانی موجود و در حال توسعه برای دیابت نوع یک - چشم‌انداز آینده درمان دیابت نوع یک و احتمال دستیابی به یک درمان قطعی اگر شما هم به علم، فناوری‌های نوین و یافتن راه‌حل‌هایی برای چالش‌های پزشکی علاقه‌مند هستید، این اپیزود را از دست ندهید. با ما همراه باشید تا در این سفر علمی هیجان‌انگیز، به کشف آخرین دستاوردها در زمینه درمان دیابت نوع یک بپردازیم. کلمات تخصصی بکار رفته در این اپیزود: - CRISPR: یک تکنولوژی ویرایش ژن است که به دانشمندان اجازه می‌دهد تا DNA را در سلول‌ها به دقت ویرایش کنند. - پانکراس (لوزالمعده): عضوی در بدن که هورمون‌هایی مانند انسولین را تولید می‌کند. - سلول‌های جزایر لانگرهانس (Islet cells): دسته‌ای از سلول‌ها در پانکراس که انسولین تولید می‌کنند. - دیابت نوع یک: یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله می‌کند. - خودایمنی (Autoimmune): نوعی بیماری که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت‌ها و سلول‌های خودی حمله می‌کند. - ژن (Gene): واحد ارثی اطلاعات ژنتیکی که دستورالعمل ساخت پروتئین‌ها را در سلول‌ها تعیین می‌کند. - سلول‌های بنیادی (Stem cells): سلول‌هایی با توانایی تبدیل شدن به انواع مختلف سلول‌های بدن. - سیستم ایمنی: مجموعه‌ای از سلول‌ها و اندام‌ها که بدن را در برابر عوامل بیماری‌زا محافظت می‌کند. - سلول‌های T: نوعی از سلول‌های سیستم ایمنی که نقش مهمی در شناسایی و از بین بردن سلول‌های آلوده یا سرطانی دارند. - سلول‌های کشنده طبیعی (Natural killer cells): نوع دیگری از سلول‌های سیستم ایمنی که سلول‌های آلوده یا سرطانی را از بین می‌برند. - ایمونولوژی (Immunology): شاخه‌ای از علوم زیستی که به مطالعه سیستم ایمنی می‌پردازد. منبع خبر: Hope for diabetes: CRISPR-edited cells pump out insulin in a person – and evade immune detection (https://doi.org/10.1038/d41586-025-02802-5) منابع اشاره شده در این اپیزود: 1. N. Engl. J. Med. 393, 887–894 (2025) (https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2403236) 2. N. Engl. J. Med. 393, 858–868 (2025) (https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2403234) 3. Cell 187, 6152–6164 (2024) (https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(23)01370-0) 4. N. Engl. J. Med. 393, 917–921 (2025) (https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMe2406912) 5. Stem Cell Rep. 19, 299–313 (2024) (https://www.cell.com/stem-cell-reports/fulltext/S2213-6711(23)00473-5) 6. Front. Genome Ed. 6, 1403395 (2024) (https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fgeed.2024.1403395/full) 7. Blood Adv. 9, 254–264 (2025) (https://ashpublications.org/bloodadvances/article/9/2/254/494018/Blocking-CD47-signaling-promotes-phagocytosis-of) تصویر روی کاور: جزایر پانکراس (رنگ آمیزی مصنوعی شده) دیگر انسولین کافی در افراد مبتلا به دیابت نوع 1 ترشح نمی‌کنند. منبع تصویر: Credit: BSIP SA/Science Photo Library

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که حیات چگونه از موجودات تک‌سلولی به موجودات پیچیده و چندسلولی مانند گیاهان، جانوران و قارچ‌ها تکامل یافته است؟ برای میلیاردها سال، سیاره ما تحت سلطه موجودات تک‌سلولی بود. اما حدود یک میلیارد سال پیش، ورق برگشت و موجودات چندسلولی کم‌کم پا به عرصه وجود گذاشتند. در این اپیزود، به سراغ بررسی این تحول شگفت‌انگیز رفته‌ایم. پژوهشگران دریافته‌اند که کلیدهای این تغییر بزرگ، شاید در دل پنج موجود تک‌سلولی ساده نهفته باشد. این موجودات که از خویشاوندان دورِ جانوران محسوب می‌شوند، رفتارهای جالبی از خود نشان می‌دهند که می‌تواند پرده از رازهای چندسلولی شدن بردارد. در این سفر علمی، با گونه‌هایی مانند سالپینگوکا روزتا، کپساسپورا اووسارزاکی و کوآنوکا فلکسا آشنا می‌شویم و می‌بینیم که چگونه این موجودات با استفاده از سازوکارهای مختلف، گاهی اوقات به صورت کلونی و گروهی زندگی می‌کنند. جالب اینجاست که بسیاری از ژن‌ها و پروتئین‌هایی که در چندسلولی شدن جانوران نقش دارند، در این موجودات تک‌سلولی نیز یافت می‌شوند. آیا این بدان معناست که ابزار مولکولی لازم برای چندسلولی شدن، خیلی پیش از پیدایش اولین جانوران وجود داشته است؟ آیا زندگی گروهی و تشکیل کلونی، اولین گام در راه تکامل به سوی چندسلولی شدن بوده است؟ برای یافتن پاسخ این سوالات و کشف داستان جذاب تکامل حیات، با ما در این اپیزود همراه شوید. کلمات تخصصی به کار رفته در این اپیزود: - تک‌سلولی (Unicellular): موجودی که تنها از یک سلول تشکیل شده باشد، مانند باکتری‌ها و آغازیان. - چندسلولی (Multicellular): موجودی که از تعداد زیادی سلول تشکیل شده باشد که با هم کار می‌کنند، مانند گیاهان و جانوران. - ژن (Gene): واحد وراثتی که حاوی دستورالعمل‌هایی برای ساخت پروتئین‌ها و تعیین ویژگی‌های یک موجود زنده است. - پروتئین (Protein): مولکول‌های پیچیده‌ای که وظایف مختلفی در سلول‌ها و بدن موجودات زنده بر عهده دارند. - یوکاریوت (Eukaryote): به گروهی از موجودات زنده گفته می‌شود که سلول‌هایشان دارای هسته و اندامک‌های غشایی هستند. جانوران، گیاهان، قارچ‌ها و آغازیان همگی یوکاریوت هستند. - پروکاریوت (Prokaryote): به گروهی از موجودات زنده گفته می‌شود که سلول‌هایشان هسته و اندامک‌های غشایی ندارند. باکتری‌ها و آرکئاباکتری‌ها پروکاریوت هستند. - فیلوپودیا (Filopodia): زائده‌های نازک و انگشت‌مانندی که از سطح سلول بیرون می‌زنند و در حرکت و چسبیدن سلول به سطوح نقش دارند. - میکروویلی (Microvilli): برآمدگی‌های کوچک و انگشت‌مانندی که روی سطح سلول‌های خاصی وجود دارند و سطح جذب سلول را افزایش می‌دهند. - فلاژلوم (Flagellum): زائده‌ای بلند و تاژک‌مانند که به سلول کمک می‌کند حرکت کند. منبع خبر: How did life get multicellular? Five simple organisms could have the answer, Nature 644, 856-859 (2025) منابع اشاره شده در این اپیزود: 1. Ł. Lamża, Biol. Rev. 98, 2188–2209 (2023). 2. T. Brunet & N. King, Dev. Cell 43, 124–140 (2017). 3. N. King, C. T. Hittinger & S. B. Carroll, Science 301, 361–363 (2003). 4. I. Ruiz-Trillo, A. J. Roger, G. Burger, M. W. Gray & B. F. Lang, Mol. Biol. Evol. 25, 664–672 (2008). 5. S. R. Fairclough et al. Genome Biol. 14, R15 (2013). 6. D. S. Booth, H. Szmidt-Middleton & N. King, Mol. Biol. Cell 29, 3026–3038 (2018). 7. D. S. Booth & N. King, eLife 9, e56193 (2020). 8. H. Suga et al. Nature Commun. 4, 2325 (2013). 9. G. Bercedo-Saborido, D. Stepanova, I. Ruiz-Trillo, T. Alarcón & K. Kin, Preprint at bioRxiv (https://doi.org/10.1101/2025.05.14.653760) (2025). 10. T. Brunet et al. Science 366, 326–334 (2019). 11. N. Ros-Rocher et al. Preprint at bioRxiv (https://doi.org/10.1101/2024.03.25.586565) (2024). 12. J.-P. Jøstensen, S. Sperstad, S. Johansen & B. Landfald, Eur. J. Protistol. 38, 93–104 (2002). 13. O. Dudin et al. eLife 8, e49801 (2019). 14. M. Olivetta, C. Bhickta, N. Chiaruttini, J. Burns & O. Dudin, Nature 635, 382–389 (2024). تصویر روی کاور: سلول‌های Choanoeca flexa صفحه‌ای را تشکیل می‌دهند که تمام تاژک‌ها (فلاژل‌ها) و میکروویلی‌های آن به یک جهت اشاره دارند. منبع تصویر: Diede de Haan

آیا آماده‌اید تا به دنیای هیجان‌انگیز و پرحاشیه احیای نسل حیوانات منقرض‌شده قدم بگذارید؟ در این قسمت از پادکست نکسوس، به سراغ یکی از جنجالی‌ترین پروژه‌های شرکت Colossal Biosciences می‌رویم: تلاش برای بازگرداندن «گرگ‌های وحشت» به دنیای امروز. داستان از آزمایشگاهی در دالاس، تگزاس آغاز می‌شود، جایی که محققان با ویرایش ژنوم سلول‌های خونی گرگ‌های خاکستری، سعی در خلق موجودی شبیه به گرگ‌های وحشت (دایر وولف) داشتند. تولد سه توله گرگ حاصل این تلاش‌ها، موجی از هیجان و انتقاد را در جامعه علمی و رسانه‌ها برانگیخت. در اپیزود ۳۰ از پادکست نکسوس، به بررسی این موضوع می‌پردازیم که آیا واقعاً می‌توان این موجودات را «گرگ وحشت» نامید؟ آیا این تلاش‌ها به حفظ گونه‌های در معرض خطر کمک می‌کند یا صرفاً یک نمایش تبلیغاتی پرهزینه است؟ و چه تبعاتی ممکن است در پی داشته باشد؟ همچنین، به بررسی اختلاف نظرهای شدید بین شرکت Colossal و سایر دانشمندان، اتهامات مربوط به تلاش برای بی‌اعتبار کردن منتقدان، و سوالات اساسی درباره اخلاق و مسئولیت‌پذیری در حوزه احیای نسل می‌پردازیم. با ما همراه باشید تا در این سفر پر فراز و نشیب، به اعماق علم، اخلاق و جاه‌طلبی‌های بشر در مواجهه با طبیعت قدم بگذاریم. کلمات تخصصی به کار رفته در این اپیزود: - ژنوم (Genome): مجموعه کامل دستورالعمل‌های ژنتیکی یک موجود زنده، که در DNA آن ذخیره شده است. مانند یک کتابچه راهنمای کامل برای ساخت و عملکرد یک موجود زنده. - کلونینگ (Cloning): فرایند ایجاد یک کپی ژنتیکی دقیق از یک موجود زنده. - CRISPR-Cas9: یک تکنولوژی ویرایش ژن که به دانشمندان اجازه می‌دهد تا DNA را با دقت بسیار بالا تغییر دهند. - پالئوژنتیک (Palaeogenetics): مطالعه DNA باستانی برای درک گذشته موجودات زنده. - کنامِ اکولوژیک (Ecological niche): نقش و جایگاه یک گونه در یک اکوسیستم، شامل تمام تعاملات آن با محیط زیست و سایر گونه‌ها. - Canids: خانواده‌ای از پستانداران گوشتخوار که شامل سگ‌ها، گرگ‌ها، روباه‌ها و شغال‌ها می‌شود. - مارسپیال (Marsupial): جونده کیسه دار. پستانداری که نوزاد نارَس خود را در کیسه حمل می‌کند تا زمانی که به رشد کافی برسد. منبع خبر: This company claimed to ‘de-extinct’ dire wolves. Then the fighting started. (https://doi.org/10.1038/d41586-025-02456-3) Nature 644, 21-23 (2025) منابع اشاره شده در این اپیزود: First birth of an animal from an extinct subspecies (Capra pyrenaica pyrenaica) by cloning. (https://doi.org/10.1016/j.theriogenology.2008.11.005) (2009) On the ancestry and evolution of the extinct dire wolf (https://doi.org/10.1016/j.theriogenology.2008.11.005) (2025) Before making a mammoth, ask the public (https://doi.org/10.1038/d41586-021-02844-5) (2021) تصویر روی کاور: دو حیوان خلق‌شده توسط شرکت تگزاسی Colossal Biosciences به عنوان بخشی از پروژه شبیه‌سازی ویژگی‌های گرگ دایر. منبع تصویر: Colossal Biosciences

آیا تا به حال در مورد واکسن‌ها با کسی بحث کرده‌اید که به آن‌ها اعتماد ندارد؟ آیا می‌دانید چطور می‌توانید با یک فرد مردد درباره واکسن‌ها صحبت کنید و او را به فکر کردن وادارید؟ در این اپیزود، ما به سراغ آخرین تحقیقات در زمینه تردید در مورد واکسن‌ها می‌رویم و به شما نشان می‌دهیم که چه رویکردی واقعاً مؤثر است. از گوش دادن فعال و همدلی گرفته تا ارائه اطلاعات دقیق و به اشتراک گذاشتن تجربیات شخصی، ما راهکارهای عملی را بررسی می‌کنیم که می‌توانند به شما کمک کنند تا با خانواده، دوستان و آشنایان خود درباره واکسن‌ها گفتگوی سازنده‌ای داشته باشید. ما همچنین به این موضوع می‌پردازیم که چرا اعتماد به واکسن‌ها در حال کاهش است و چگونه می‌توان با اطلاعات نادرست مقابله کرد. در این اپیزود خواهید شنید: - چگونه به نگرانی‌های افراد درباره واکسن‌ها گوش دهید بدون اینکه آن‌ها را قضاوت کنید. - چگونه اطلاعات درست و قابل اعتماد را به شیوه‌ای مؤثر به اشتراک بگذارید. - چرا رویکردهای تند و قاطعانه معمولاً نتیجه عکس می‌دهند. - تأثیر اطلاعات نادرست آنلاین و نحوه مقابله با آن. - نقش متخصصان بهداشت و درمان در ترویج واکسیناسیون. در اپیزود ۲۸ پادکست نکسوس با هم یاد میگیریم که چگونه می‌توان به ایجاد جامعه‌ای سالم‌تر و آگاه‌تر کمک کرد! توضیح کلمات تخصصی به کار رفته در این اپیزود: - اپیدمیولوژیست: متخصص بیماری‌های واگیردار و نحوه گسترش آن‌ها در جوامع. - واکسن هراسی/تردید در مورد واکسن: عدم تمایل یا امتناع از واکسیناسیون، علی‌رغم در دسترس بودن واکسن‌ها. - اثربخشی: توانایی یک واکسن در جلوگیری از بیماری در شرایط واقعی. - ایمنی: بی‌خطر بودن واکسن و عدم ایجاد عوارض جانبی جدی. - مصون‌سازی/ایمن‌سازی: فرآیند ایجاد ایمنی در برابر یک بیماری از طریق واکسیناسیون. - کارآزمایی تصادفی: یک مطالعه تحقیقاتی که در آن شرکت‌کنندگان به طور تصادفی به گروه‌های مختلف تقسیم می‌شوند تا اثر یک مداخله (مانند واکسن) را بررسی کنند. - متاآنالیز: یک مطالعه تحقیقاتی که داده‌های چندین مطالعه قبلی را با هم ترکیب می‌کند تا یک نتیجه‌گیری کلی به دست آورد. - رویکرد آموزشی: روشی مستقیم برای ارائه اطلاعات، معمولاً با تأکید بر حقایق و ارقام. - مصاحبه انگیزشی: یک رویکرد مشاوره محور که به افراد کمک می‌کند تا انگیزه خود را برای تغییر رفتار افزایش دهند. - پیش‌بُردگی: آموزش دادن به مردم برای شناسایی تکنیک‌هایی که معمولاً در اطلاعات نادرست واکسن استفاده می‌شوند. - واکسن ستیز: افراد یا گروه‌هایی که فعالانه علیه واکسیناسیون تبلیغ می‌کنند. منبع خبر: How to speak to a vaccine sceptic: research reveals what works (https://www.nature.com/articles/d41586-025-01771-z) منابع اشاره شده در این اپیزود: 1. The State of the World’s Children 2023: For every child, vaccination (https://www.unicef.org/reports/state-worlds-children-2023) United Nations Children’s Fund. (UNICEF, 2023). 2. Report of the SAGE Working Group on Vaccine Hesitancy (https://www.who.int/publications/m/item/sage-working-group-on-vaccine-hesitancy---final-report) World Health Organization. (WHO, 2014). 3. Personal and contextual factors behind parental vaccine hesitancy: a qualitative study (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38110731/) Vuolanto, P. et al. Scand. J. Public Health 52, 379–390 (2024). 4. Motivations and Factors Associated with Measles, Mumps, and Rubella (MMR) Vaccine Hesitancy among Parents in the United States: A Systematic Review (https://www.mdpi.com/2076-393X/11/5/926) Novilla, M. L. B. et al. Vaccines 11, 926 (2023). 5. Strategies to improve COVID-19 vaccine uptake during pregnancy: a systematic review and meta-analysis of randomised trials (https://academic.oup.com/jtm/article/30/7/taad138/7322322) Razai, M. S. et al. J. Travel Med. 30, taad138 (2023). 6. Motivational interviewing: A tool to improve vaccination coverage (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7314994/) Gagneur, A. Can. Commun. Dis. Rep. 46, 93–97 (2020). 7. Impact of motivational interviewing on vaccine acceptance in mothers of new-borns: a cluster randomised trial (https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-018-5716-6) Gagneur, A. et al. BMC Public Health 18, 811 (2018). 8. Effectiveness of interventions addressing vaccine misinformation and hesitancy: A systematic review of randomized controlled trials (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36600840/) Whitehead, H. S., French, C. E., Caldwell, D. M., Letley, L. & Mounier-Jack, S. Vaccine 41, 1018–1034 (2023). 9. Early Childhood Immunization Gaps in the United States: A Comprehensive Assessment (https://pediatrics.aappublications.org/content/152/3/e2022059844) Michels, S. Y. et al. Pediatrics 152, e2022059844 (2023). 10. Prebunking interventions can reduce susceptibility to misinformation across domains (https://doi.org/10.31234/osf.io/ek5pu) Appel, R. E. et al. Preprint at PsyArXiv https://doi.org/10.31234/osf.io/ek5pu (2024). تصویر روی کاور: مردم در واشنگتن در سال 2019 در اعتراض به معافیت کودکان از شرط واکسیناسیون تظاهرات می‌کنند. منبع تصویر: Credit: Kate Holt/eyevine

آیا هوش مصنوعی به زودی جایگزین داوران مقالات علمی می‌شود؟ در اپیزود ۲۶ از پادکست نکسوس، به بررسی نقش رو به رشد هوش مصنوعی در فرآیند داوری مقالات علمی می‌پردازیم. از کمک به ویرایش و یافتن اشتباهات تا نوشتن کامل گزارش داوری، هوش مصنوعی در حال تغییر این عرصه است. اما آیا این تغییرات مثبت هستند؟ در این اپیزود می‌شنوید: - چگونه هوش مصنوعی در حال حاضر در فرآیند داوری مقالات استفاده می‌شود. - نگرانی‌های دانشمندان و ناشران درباره استفاده از هوش مصنوعی در داوری. - آینده احتمالی داوری مقالات علمی با حضور پررنگ‌تر هوش مصنوعی. - آیا هوش مصنوعی می‌تواند به بهبود کیفیت مقالات علمی کمک کند یا باعث سطحی شدن فرآیند داوری می‌شود؟ به نکسوس همراه باشید تا از آخرین تحولات در این زمینه آگاه شوید و در مورد آینده علم و پژوهش تفکر کنید. کلمات تخصصی بکار رفته در این اپیزود: - Peer review: داوری همتا یا بررسی همتایان، فرآیندی است که در آن مقالات علمی قبل از انتشار توسط متخصصان همان حوزه بررسی می‌شوند تا از کیفیت و صحت آن‌ها اطمینان حاصل شود. - Manuscript: دست‌نوشته یا نسخه اولیه یک مقاله علمی قبل از انتشار. - Ecologist: بوم‌شناس، دانشمندی که به مطالعه روابط بین موجودات زنده و محیط زیست می‌پردازد. - Large language models (LLMs): مدل‌های زبانی بزرگ، نوعی از الگوریتم‌های هوش مصنوعی که برای تولید متن شبیه به انسان آموزش داده شده‌اند. - Generative AI: هوش مصنوعی مولد، نوعی از هوش مصنوعی که می‌تواند داده‌های جدیدی مانند متن، تصویر و صدا تولید کند. - Computational biologist: زیست‌شناس محاسباتی، دانشمندی که از روش‌های محاسباتی و تحلیل داده‌ها برای حل مسائل زیستی استفاده می‌کند. - False positives: مثبت کاذب، نتیجه‌ای که به اشتباه مثبت اعلام می‌شود، در حالی که در واقعیت منفی است. - Statistical rigour: استحکام آماری، دقت و صحت روش‌های آماری مورد استفاده در یک تحقیق. - Preprint: پیش‌چاپ، نسخه‌ای از یک مقاله علمی که قبل از داوری و انتشار رسمی در دسترس عموم قرار می‌گیرد. - Dataset: مجموعه داده، مجموعه‌ای از اطلاعات که برای تحلیل و بررسی استفاده می‌شود. منبع خبر: AI is transforming peer review — and many scientists are worried (https://www.nature.com/articles/d41586-025-00894-7) مقالات استفاده‌شده در این اپیزود: - Liang, W. et al. Proc. 41st Int. Conf. Mach. Learn. 235, 29575–29620 (2024). - Liang, W. et al. N. Engl. J. Med. AI (https://doi.org/10.1056/AIoa2400196) (2024). - Li, Z.-Q. et al. JAMA Netw Open. 7, e2448609 (2024). - Oviedo-García, M. Á. Scientometrics 129, 5805–5813 (2024). - Bauchner, H. & Rivara, F. P. Health Aff. Sch. 2, qxae058 (2024) تصویر روی کاور: منبع تصویر: Credit: Ibrahim Rayintakath

آیا می‌دانستید که دانشمندان در حال آزمایش راه‌هایی هستند تا با استفاده از مواد ضد اسید، اقیانوس‌ها را به جذب کربن بیشتری ترغیب کنند؟ یا اینکه شرکت‌ها در تگزاس و لوئیزیانا، تاسیسات عظیمی برای مکش مستقیم کربن از هوا می‌سازند؟ در این قسمت از پادکست نکسوس، به بررسی سه رویکرد کلیدی برای خنک کردن زمین از طریق حذف کربن از اتمسفر می‌پردازیم: - جذب مستقیم کربن از هوا: با تکنولوژی‌های پیشرفته، کربن دی‌اکسید مستقیماً از هوا گرفته شده و در زیر زمین ذخیره می‌شود. در این بخش، نگاهی به بزرگ‌ترین پروژه‌های در حال اجرا در جهان و چالش‌های پیش روی آن‌ها می‌اندازیم. - تغییر شیمی اقیانوس‌ها: چگونه می‌توان با تغییر ترکیب شیمیایی آب دریا، ظرفیت جذب کربن آن را افزایش داد؟ آزمایش LOC-NESS در سواحل ماساچوست، پاسخی به این سوال است. - تقویت حذف کربن در خشکی: از بیوچار گرفته تا استفاده از مواد معدنی سیلیکاته، روش‌های مختلفی برای افزایش جذب کربن در کشاورزی و جنگل‌داری وجود دارد. این رویکردها چه پتانسیلی دارند و چه چالش‌هایی پیش رویشان است؟ در اپیزود ۲۴ نکسوس، با آخرین دستاوردهای علمی، پروژه‌های نوآورانه و موانع سیاسی و اقتصادی پیش روی صنعت حذف کربن آشنا می‌شوید. آیا این فناوری‌ها می‌توانند به ما در رسیدن به اهداف اقلیمی کمک کنند؟ برای یافتن پاسخ، با ما همراه باشید! کلمات تخصصی به کار رفته در این اپیزود: - کربن دی‌اکسید (CO2): یک گاز گلخانه‌ای که به طور طبیعی در جو زمین وجود دارد، اما فعالیت‌های انسانی مانند سوزاندن سوخت‌های فسیلی باعث افزایش غلظت آن شده و به گرمایش جهانی دامن می‌زند. - بیوچار (Biochar): یک ماده غنی از کربن که از طریق تجزیه حرارتی مواد آلی (مانند ضایعات گیاهی) در شرایط کم اکسیژن تولید می‌شود و می‌تواند به عنوان یک اصلاح‌کننده خاک برای بهبود حاصلخیزی و ذخیره کربن استفاده شود. - فیتوپلانکتون (Phytoplankton): موجودات میکروسکوپی گیاه‌مانندی که در اقیانوس‌ها و دریاچه‌ها زندگی می‌کنند و از طریق فتوسنتز کربن دی‌اکسید را جذب و اکسیژن تولید می‌کنند. - دیاتوم (Diatoms): نوعی جلبک تک‌سلولی که دارای دیواره سلولی سیلیسی است و نقش مهمی در چرخه‌ی کربن اقیانوس‌ها ایفا می‌کند. - آلکالینیتی (Alkalinity): معیاری برای اندازه‌گیری توانایی آب در خنثی کردن اسیدها. افزایش آلکالینیتی آب دریا می‌تواند به جذب بیشتر کربن دی‌اکسید از جو کمک کند. - یون بی‌کربنات (Bicarbonate ions): آنیون‌هایی که از حل شدن کربن دی‌اکسید در آب به وجود می‌آیند و نقش مهمی در تنظیم pH آب و انتقال کربن در سیستم‌های آبی دارند. - توالی کربن (Carbon Sequestration): فرآیند جذب و ذخیره کربن دی‌اکسید از جو به منظور کاهش غلظت آن و کاهش اثرات گرمایش جهانی. - سیلیکات (Silicate): دسته‌ای از مواد معدنی که از سیلیکون و اکسیژن تشکیل شده‌اند و در سنگ‌های آذرین و دگرگونی یافت می‌شوند. برخی از مواد معدنی سیلیکاته می‌توانند با کربن دی‌اکسید واکنش داده و کربن را در ساختار خود ذخیره کنند. منبع خبر: Three ways to cool Earth by pulling carbon from the sky, Nature 640, 872-874 (2025) | https://www.nature.com/articles/d41586-025-01233-6 منابع اشاره و استفاده‌شده در این اپیزود: 1. Smith, S. M. et al. The State of Carbon Dioxide Removal 2024 2nd edn (Oxford Smith School, 2024) | https://www.oxfordmartin.ox.ac.uk/downloads/reports/state-of-carbon-dioxide-removal-2024.pdf 2. Guo, J. A. et al. Commun. Earth Environ. 6, 270 (2025) | https://www.nature.com/articles/s43247-024-01538-8 3. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. A Research Strategy for Ocean-based Carbon Dioxide Removal and Sequestration (National Academies Press, 2022) | https://nap.nationalacademies.org/catalog/26286/a-research-strategy-for-ocean-based-carbon-dioxide-removal-and-sequestration 4. Deng, X. et al. Nature Commun. 15, 1085 (2024) | https://www.nature.com/articles/s41467-024-45240-8 5. Beerling, D. J. et al. Nature 638, 425–434 (2025) | https://www.nature.com/articles/s41586-024-07937-y 6. Pett-Ridge, J. et al. Roads to Removal: Options for Carbon Dioxide Removal in the United States (Lawrence Livermore National Laboratory, 2023) | https://www.llnl.gov/sites/default/files/2023-08/Roads%20to%20Removal_Report_Final.pdf 7. Koponen, K. et al. Environ. Res. Lett. 19, 091006 (2024) | https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ad5280 8. IPCC. Summary for Policymakers In Climate Change and Land (eds Shukla, P. R. et al.) (Cambridge Univ. Press, 2019). تصویر روی کاور: یک مرکز در ایسلند که توسط شرکت‌های جذب کربن Climeworks و Carbfix اداره می‌شود، دی اکسید کربن را از هوا می‌گیرد و آن را در زیر زمین ذخیره می‌کند. منبع تصویر: Credit: James MacDonald/Bloomberg/Getty

آیا تا به حال آرزو کرده‌اید که کاش می‌توانستید فقط با سه یا چهار ساعت خواب، تمام روز را پرانرژی و سرحال باشید؟ این ایده که به نظر رویایی و علمی-تخیلی می‌رسد، برای عده‌ای یک واقعیت روزمره است! در دنیا انسان‌هایی وجود دارند که به لطف یک ویژگی ژنتیکی نادر، به طور طبیعی «کم‌خواب» هستند و بدون هیچ عوارض منفی، به استراحت بسیار کمی نیاز دارند. در اپیزود بیست و دوم پادکست نکسوس، به دنیای شگفت‌انگیز این افراد سفر می‌کنیم و از جدیدترین یافته‌های علمی در این زمینه پرده برمی‌داریم. با ما همراه شوید تا داستان یک کشف علمی هیجان‌انگیز را بشنوید؛ پژوهشی که به شناسایی یک جهش ژنتیکی جدید در ژن SIK3 منجر شده است. این جهش چگونه ساعت داخلی بدن را تنظیم می‌کند؟ چه ارتباطی با بازدهی و پاکسازی مغز ما در هنگام خواب دارد؟ و مهم‌تر از همه، آیا درک راز این «ابرقهرمانان خواب» می‌تواند روزی به درمان اختلالات رایج خواب مانند بی‌خوابی کمک کند؟ اگر به رازهای پنهان بدن انسان و مرزهای دانش ژنتیک علاقه‌مندید، این اپیزود برای شماست. واژگان تخصصی به کار رفته در این اپیزود: - ژن (Gene): بخشی از DNA که دستورالعمل ساخت یک پروتئین یا مولکول خاص را در بدن حمل می‌کند و واحد اصلی وراثت محسوب می‌شود. - جهش ژنتیکی (Genetic Mutation): یک تغییر دائمی در توالی DNA که می‌تواند باعث ایجاد ویژگی‌های جدید یا تغییر در عملکرد طبیعی بدن شود. - ژنوم (Genome): مجموعه کامل دستورالعمل‌های ژنتیکی یک موجود زنده که در DNA او ذخیره شده است. - ریتم شبانه‌روزی (Circadian Rhythm): ساعت داخلی و ۲۴ ساعته‌ی بدن که فرآیندهای بیولوژیکی مهمی مانند چرخه خواب و بیداری را کنترل می‌کند. - نورون (Neuron): سلول عصبی که واحد اصلی تشکیل‌دهنده مغز و سیستم عصبی است و وظیفه پردازش و انتقال اطلاعات را بر عهده دارد. - سیناپس (Synapse): فضای میکروسکوپی بین دو نورون که در آن سیگنال‌های شیمیایی یا الکتریکی برای برقراری ارتباط رد و بدل می‌شوند. - هومئوستازیس (Homeostasis): فرآیندی که طی آن بدن تلاش می‌کند تا محیط داخلی خود را در یک وضعیت پایدار و متعادل نگه دارد؛ در این متن، به بازتنظیم و پاکسازی مغز در حین خواب اشاره دارد. منبع خبر: Don’t need much sleep? Mutation linked to thriving with little rest (https://www.nature.com/articles/d41586-025-01402-7) منابع اشاره شده در این اپیزود: - The SIK3-N783Y mutation is associated with the human natural short sleep trait (https://doi.org/10.1073/pnas.2500356122) (PNAS, 2025) - Forward-genetics analysis of sleep in randomly mutagenized mice (https://doi.org/10.1038/nature20142) (Nature, 2016) تصویر روی کاور توضیح تصویر: برخی افراد می‌توانند با خواب کم به خوبی عمل کنند. منبع تصویر: Oleg Breslavtsev/Getty

امکان ویرایش مستقیم پروتئینها، بازیگران کلیدی حیات سلولی، دستاوردی نوین در عرصه علم محسوب میشود. در اپیزود ۲۰ پادکست علمی نکسوس، به بررسی یک فناوری انقلابی پرداخته خواهد شد که این مهم را محقق ساخته است. پژوهشگران با الهام از فرآیندهای طبیعی و با بهرهگیری از واحدهای پروتئینی هوشمند موسوم به «اینتئینها»، ابزارهایی را توسعه دادهاند که قادرند با دقتی نظیر یک جراح، بخشهایی از پروتئینها را جداسازی کرده و مولکولها یا آمینواسیدهای جدیدی را جایگزین نمایند. امکان ویرایش مستقیم پروتئینها، بازیگران کلیدی حیات سلولی، دستاوردی نوین در عرصه علم محسوب میشود. در اپیزود ۲۰ پادکست علمی نکسوس، به بررسی یک فناوری انقلابی پرداخته خواهد شد که این مهم را محقق ساخته است. پژوهشگران با الهام از فرآیندهای طبیعی و با بهرهگیری از واحدهای پروتئینی هوشمند موسوم به «اینتئینها»، ابزارهایی را توسعه دادهاند که قادرند با دقتی نظیر یک جراح، بخشهایی از پروتئینها را جداسازی کرده و مولکولها یا آمینواسیدهای جدیدی را جایگزین نمایند. این فناوری، امکان تغییر آنی عملکرد پروتئینها، نشانهگذاری آنها بهمنظور ردیابی حرکاتشان در سلول و حتی تعریف وظایف جدید برای آنها را فراهم میآورد. تکنیک مذکور که در دو مقاله معتبر در نشریه «ساینس» تشریح گردیده، از جهاتی با سیستم شناختهشده کریسپر در ویرایش DNA شباهت دارد، با این تفاوت که هدف اصلی در اینجا، خودِ پروتئینها میباشند. در این اپیزود از پادکست نکسوس، به تفصیل به چگونگی انجام این جراحی مولکولی توسط اینتئینها، پتانسیلهای بالقوه این فناوری در درک عمیقتر بیماریها و طراحی درمانهای نوین، و همچنین چالشها و محدودیتهای پیشروی آن پرداخته میشود. این بحث در پی پاسخ به این پرسش است که آیا تکنیک حاضر قادر خواهد بود بهاندازه فناوری کریسپر، تحولی بنیادین در حوزه زیستشناسی ایجاد نماید یا خیر. همراه ما باشید تا به بررسی این موضوع و چشمانداز آتی علم پروتئینها بپردازیم. کلمات تخصصی بکار رفته در این اپیزود: - پروتئین (Protein): مولکولهای بزرگ و پیچیدهای که وظایف بسیار متنوعی در سلولها و بدن موجودات زنده بر عهده دارند، از ساخت اجزای سلولی گرفته تا انتقال پیامها و تسریع واکنشهای شیمیایی. آنها از واحدهای کوچکتری به نام آمینواسید ساخته شدهاند. - سلولهای زنده (Living cells): واحدهای پایهای سازنده تمام موجودات زنده که فرآیندهای حیاتی در آنها اتفاق میافتد. - اینتئین (Intein): توالیهایی از آمینواسیدها در برخی پروتئینها که توانایی خودبرشزنی دارند؛ یعنی میتوانند به طور خودکار خود را از پروتئین میزبان جدا کرده و دو قطعه باقیمانده پروتئین را به هم متصل کنند. دانشمندان از این ویژگی برای ویرایش پروتئینها استفاده میکنند. - آمینواسید (Amino acid): واحدهای سازنده پروتئینها. حدود ۲۰ نوع آمینواسید اصلی وجود دارد که با ترتیبهای مختلف به هم متصل شده و پروتئینهای گوناگون را ایجاد میکنند. در این تکنیک، آمینواسیدهای غیرمعمول (که بطور طبیعی در پروتئینها یافت نمیشوند) نیز میتوانند به پروتئینها اضافه شوند. - پلیمر (Polymer): مولکولهای بزرگی که از تکرار واحدهای کوچکتر (مونومرها) ساخته شدهاند. در این زمینه، میتوان پلیمرهایی را به پروتئینها متصل کرد. - ویرایش DNA کریسپر (CRISPR DNA editing systems): یک فناوری قدرتمند برای ایجاد تغییرات دقیق در توالی DNA موجودات زنده. در متن به عنوان مشابهی برای ویرایش پروتئینها ذکر شده تا اهمیت آن را نشان دهد. - ژنتیک مولکولی (Molecular genetics): شاخهای از ژنتیک که به بررسی ساختار و عملکرد ژنها در سطح مولکولی میپردازد. - مخمر نان (Saccharomyces cerevisiae): نوعی قارچ تکسلولی که در پخت نان و تولید نوشیدنیهای الکلی کاربرد دارد و یک مدل آزمایشگاهی مهم در زیستشناسی است. اینتئینها اولین بار در این موجود کشف شدند. - ترانسپوزونهای پروتئینی (Protein transposons): نامی که یکی از تیمهای تحقیقاتی به ویرایشگرهای پروتئینی مبتنی بر اینتئین خود داده است. ترانسپوزونها در حالت کلی به عناصر ژنتیکی متحرک گفته میشود. - کد DNA (DNA code): دستورالعملهای ژنتیکی ذخیره شده در مولکول DNA که ویژگیهای یک موجود زنده را تعیین میکند، از جمله توالی آمینواسیدهای پروتئینها. - جایگاه پذیرنده (Acceptor site): محلی خاص در پروتئین هدف که توسط مهندسی ژنتیکی ایجاد میشود تا ویرایشگرهای اینتئینی بتوانند در آنجا عمل کنند و محموله جدید را وارد کنند. - پروتئین دهنده (Donor protein): پروتئینی که حامل "محموله" (مانند یک گروه شیمیایی یا آمینواسید غیرمعمول) است و آن را به پروتئین هدف منتقل میکند. - محموله (Cargo): مولکول یا توالی خاصی که قرار است توسط ویرایشگر اینتئینی به پروتئین هدف پیوند زده شود. - اینتئینهای جدا شده (Split inteins): اینتئینهایی که به دو یا چند بخش تقسیم شدهاند و تنها زمانی که این بخشها به درستی کنار هم قرار بگیرند، فعالیت برشزنی و پیوندزنی خود را انجام میدهند. این ویژگی برای کنترل فرآیند ویرایش مهم است. منبع خبر: Powerful protein editors offer new ways of probing living cells (https://www.nature.com/articles/d41586-025-01358-8) منابع اشاره شده در این اپیزود: - Intracellular protein editing enables incorporation of noncanonical residues in endogenous proteins (https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.adr5499) (Science, 2025) - Protein editing using a coordinated transposition reaction (https://www.science.org/doi/10.1126/science.adq8540) (Science, 2025) تصویر روی کاور: مولکولهای پروتئین (تصویرسازی هنری) در حال تا خوردن به شکل نهایی خود هستند. ویرایشگرهای تازه توسعهیافته میتوانند بخشهایی از یک پروتئین را با مولکولها و آمینواسیدهای دیگر جایگزین کنند. منبع تصویر: Ruslanas Baranauskas/Science Photo Library

غول ژنتیک 23andMe، که روزی ستاره درخشان سیلیکون ولی بود، اکنون در آستانه ورشکستگی قرار گرفته و قصد دارد یکی از بزرگترین گنجینه‌های اطلاعات ژنتیکی جهان را به حراج بگذارد. این پایگاه داده عظیم که DNA حدود ۱۵ میلیون نفر را در خود جای داده و به بیش از ۲۵۰ پژوهش علمی کمک کرده، حالا در معرض فروش قرار گرفته. اما این اتفاق چه معنایی برای آینده پژوهش‌های ژنتیکی، حریم خصوصی افرادی که داده‌هایشان در این مجموعه است، و حتی خود علم دارد؟ در این اپیزود پادکست نکسوس، به بررسی این موضوع می‌پردازیم: - نگرانی‌های جدی در مورد اینکه چگونه مالک جدید ممکن است از این اطلاعات حساس استفاده کند. آیا شرکت‌های بیمه یا سازمان‌های اجرای قانون به این داده‌ها دسترسی پیدا خواهند کرد؟ - عدم اطمینان برای دانشمندانی که با 23andMe همکاری داشته‌اند و امیدواری آن‌ها برای ادامه دسترسی به این منبع ارزشمند. - بحث بر سر اینکه آیا این فروش می‌تواند فرصتی برای بهینه‌سازی دسترسی به داده‌ها برای پژوهش و در نهایت به نفع علم باشد، یا زنگ خطری برای حریم خصوصی داده‌های ژنتیکی ماست. - چه اقداماتی را مصرف‌کنندگان می‌توانند برای محافظت از اطلاعات شخصی خود انجام دهند؟ در اپیزود ۱۸ پادکست نکسوس با ما همراه باشید تا ابعاد مختلف این تصمیم، هشدارهای متخصصان اخلاق زیستی، و پیامدهای احتمالی آن را برای شما و آینده علم ژنتیک روشن کنیم. این لحظه‌ای حیاتی برای جنبش ژنتیک مصرف‌کننده است و سوالات مهمی را پیش روی همه ما قرار می‌دهد. کلمات تخصصی به کار رفته در این اپیزود: - DNA (دی‌ان‌ای): مولکولی که حاوی دستورالعمل‌های ژنتیکی برای رشد، نمو، عملکرد و تولید مثل همه موجودات زنده شناخته شده و بسیاری از ویروس‌ها است. - پایگاه داده ژنتیکی (Genetic Database): مجموعه‌ای سازمان‌یافته از اطلاعات ژنتیکی افراد، که معمولاً برای تحقیقات یا اهداف پزشکی استفاده می‌شود. - ژنومیک (Genomics): شاخه‌ای از زیست‌شناسی مولکولی که به ساختار، عملکرد، تکامل، نقشه‌برداری و ویرایش ژنوم‌ها (کل محتوای DNA یک موجود زنده) می‌پردازد. - مطالعه علمی (Scientific Study): پژوهشی که با استفاده از روش‌های علمی برای پاسخ به یک سوال یا آزمایش یک فرضیه انجام می‌شود. - اخلاق زیستی (Bioethics): مطالعه مسائل اخلاقی ناشی از پیشرفت‌های علوم زیستی و پزشکی. - صفات (Traits): ویژگی‌های خاص یک فرد که می‌تواند فیزیکی (مانند رنگ چشم) یا رفتاری باشد و اغلب تحت تأثیر ژن‌ها و محیط است. - ژنوم (Genome): مجموعه کامل مواد ژنتیکی (DNA) یک موجود زنده. منبع خبر: 23andMe plans to sell its huge genetic database: could science benefit? (https://www.nature.com/articles/d41586-025-01004-3) سایر منابع اشاره شده در این اپیزود: - The controversial company selling DNA tests to consumers (https://www.nature.com/articles/550174a) (Nature, 2017) - How 23andMe is transforming drug discovery (https://www.nature.com/articles/d41586-023-02478-9) (Nature, 2023) - Why 23andMe is struggling — and what it means for the genomics industry (https://www.nature.com/articles/d41586-025-00118-y) (Nature, 2025) - Attorney General James Urges 23andMe Customers to Take Action to Protect Their Genetic Information (https://ag.ny.gov/press-release/2025/attorney-general-james-urges-23andme-customers-contact-company-delete-data) (Office of the New York State Attorney General, 2024) - How police are using DNA databases to find distant relatives of suspects (https://www.nature.com/articles/d41586-023-00342-4) (Nature, 2023) تصویر روی کاور: شرکت 23andMe با فروش کیت به مشتریانی که می‌خواهند ریشه‌های ژنتیکی خود را پیدا کنند، پایگاه داده عظیمی از DNA افراد ایجاد کرد. منبع تصویر: Tiffany Hagler-Geard/Bloomberg via Getty

در این اپیزود از پادکست نکسوس، به سراغ یکی از هیجان‌انگیزترین رویدادهای دنیای علم می‌رویم: جوایز "بریکترو"! این جوایز که به عنوان "اسکار علمی" هم شناخته می‌شوند، با ارزش ۳ میلیون دلار برای هر برنده، از پرسودترین جوایز علمی جهان هستند. امسال، دانشمندان برجسته‌ای در زمینه‌های علوم زیستی، فیزیک بنیادی و ریاضیات موفق به دریافت این جایزه شده‌اند. با ما همراه باشید تا با داستان پیشگامانی آشنا شویم که با تحقیقات خود، مرزهای دانش را جابجا کرده‌اند: - انقلابی در درمان چاقی: پنج دانشمندی که در کشف و توسعه داروهای فوق‌العاده موفق اوزمپیک و وگووی نقش داشتند، یکی از جوایز علوم زیستی را از آن خود کردند. این داروها که ابتدا برای دیابت ساخته شده بودند، با تقلید از هورمون GLP-1، نه تنها قند خون را کنترل می‌کنند بلکه به مهار اشتها و کاهش وزن چشمگیر نیز کمک می‌کنند. داستان کشف این هورمون و تبدیل آن به دارویی که زندگی میلیون‌ها نفر را تغییر داده، شنیدنی است. - کاوش در دنیای ذرات بنیادی: به طور کاملاً استثنایی، یک جایزه فیزیک بنیادی به مجموع ۱۳٬۵۰۸ فیزیکدان از چهار گروه عظیم همکاری در سرن (CERN) اهدا شد! این ارتش کوچک از دانشمندان، با استفاده از برخورددهنده بزرگ هادرونی (LHC)، طی دهه گذشته اندازه‌گیری‌های دقیقی برای تایید مدل استاندارد فیزیک ذرات انجام داده‌اند، بوزون هیگز را بهتر شناخته‌اند و ۷۲ ذره جدید کشف کرده‌اند. - معماری مدل استاندارد و نظریه همه‌چیز ریاضی: جرارد ت'هوف، یکی از معماران مدل استاندارد فیزیک و دنیس گیتسگوری برای کار بر روی برنامه لنگلندز، "نظریه بزرگ وحدت‌بخش ریاضیات"، دیگر برندگان این جوایز بودند. - رمزگشایی از بیماری ام‌اس و آینده ویرایش ژن: همچنین، با پژوهشگرانی آشنا می‌شویم که عوامل محرک بیماری ام‌اس را شناسایی کرده‌اند (از نقش سلول‌های B تا ارتباط با ویروس اپشتین-بار) و دانشمندی که با توسعه فناوری‌های نوین مبتنی بر کریسپر، انقلابی در ویرایش ژن و درمان بیماری‌هایی مانند لوسمی و بیماری سلول داسی‌شکل ایجاد کرده است. در اپیزود ۱۶ پادکست علمی نکسوس، داستان پشت این اکتشافات بزرگ، چالش‌های پیش روی دانشمندان و تأثیر شگرف این پیشرفت‌ها بر زندگی همه ما را بررسی خواهیم کرد. پس اگر به علم، نوآوری و داستان‌های الهام‌بخش علاقه‌مندید، این اپیزود را از دست ندهید! کلمات تخصصی بکار رفته در این اپیزود: - اوزمپیک (Ozempic) و وگووی (Wegovy): نام‌های تجاری داروهایی هستند که حاوی ماده موثره سماگلوتاید بوده و برای درمان دیابت نوع ۲ و همچنین برای کاهش وزن استفاده می‌شوند. - پپتید شبه گلوکاگون ۱ (GLP-1): هورمونی است که به طور طبیعی در روده انسان تولید می‌شود و نقش مهمی در تنظیم قند خون (با افزایش ترشح انسولین) و کاهش اشتها (با ایجاد احساس سیری) دارد. - دیابت: یک بیماری مزمن متابولیک است که با سطوح بالای قند خون به دلیل نقص در تولید یا عملکرد انسولین مشخص می‌شود. - اسید چرب: نوعی مولکول لیپیدی (چربی) که یکی از اجزای سازنده چربی‌ها در بدن موجودات زنده است و نقش‌های متعددی در متابولیسم و ساختار سلولی دارد. - پروتئین‌های خون: پروتئین‌های متنوعی که در پلاسمای خون وجود دارند و وظایف گوناگونی از جمله انتقال مواد، ایمنی، و انعقاد خون را بر عهده دارند. - برخورددهنده بزرگ هادرونی (LHC): بزرگترین و قدرتمندترین شتاب‌دهنده ذرات در جهان، واقع در آزمایشگاه سرن در مرز سوئیس و فرانسه، که برای مطالعه ذرات بنیادی و نیروهای بین آن‌ها استفاده می‌شود. - مدل استاندارد فیزیک ذرات: نظریه‌ای در فیزیک ذرات که ذرات بنیادی شناخته‌شده و سه نیروی از چهار نیروی بنیادی طبیعت (الکترومغناطیس، هسته‌ای ضعیف، و هسته‌ای قوی) را توصیف می‌کند. - بوزون هیگز (Higgs boson): یک ذره بنیادی که وجود میدان هیگز را تأیید می‌کند؛ میدانی که به سایر ذرات بنیادی جرم می‌بخشد. - پادماده (Antimatter): ماده‌ای متشکل از پادذرات، که دارای جرم یکسان با ذرات متناظر خود هستند اما بار الکتریکی و سایر اعداد کوانتومی مخالف دارند. - پلاسمای کوارک-گلوئون (Quark-gluon plasma): حالتی از ماده که در دماها و چگالی‌های بسیار بالا (مانند لحظات اولیه پس از مهبانگ) وجود دارد و در آن کوارک‌ها و گلوئون‌ها (اجزای سازنده پروتون‌ها و نوترون‌ها) به صورت آزاد حرکت می‌کنند. - نیروی هسته‌ای ضعیف: یکی از چهار نیروی بنیادی طبیعت که مسئول فرآیندهایی مانند واپاشی بتا در هسته‌های اتمی است. - نیروی هسته‌ای قوی: یکی از چهار نیروی بنیادی طبیعت که کوارک‌ها را در درون پروتون‌ها و نوترون‌ها و همچنین پروتون‌ها و نوترون‌ها را در هسته اتم کنار هم نگه می‌دارد. - نظریه اعداد (Number theory): شاخه‌ای از ریاضیات محض که به مطالعه خواص اعداد، به‌ویژه اعداد صحیح می‌پردازد. - هندسه (Geometry): شاخه‌ای از ریاضیات که با پرسش‌هایی در مورد شکل، اندازه، موقعیت نسبی اشکال و ویژگی‌های فضا سروکار دارد. - میدان‌های تابعی (Functional fields): در ریاضیات، به‌ویژه در هندسه جبری و نظریه اعداد، میدان‌های تابعی آنالوگ‌هایی از میدان‌های عددی هستند که به جای اعداد، توابع در آن‌ها نقش اصلی را دارند. - بیماری ام‌اس (اسکلروز چندگانه - Multiple Sclerosis): یک بیماری خودایمنی مزمن است که سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع) را تحت تأثیر قرار می‌دهد و باعث آسیب به غلاف میلین رشته‌های عصبی می‌شود. - میلین (Myelin): یک ماده چرب و پروتئینی که غلافی را در اطراف رشته‌های عصبی (آکسون‌ها) تشکیل می‌دهد و به عنوان عایق الکتریکی عمل کرده و سرعت انتقال پیام‌های عصبی را افزایش می‌دهد. - سلول‌های B (B cells): نوعی از گلبول‌های سفید خون (لنفوسیت‌ها) هستند که نقش کلیدی در بخش هومورال سیستم ایمنی دارند و آنتی‌بادی تولید می‌کنند. - آنتی‌بادی (Antibody): پروتئین‌هایی Y-شکل که توسط سلول‌های B تولید می‌شوند و به طور خاص به آنتی‌ژن‌ها (مولکول‌های خارجی یا غیرخودی مانند ویروس‌ها و باکتری‌ها) متصل شده و به سیستم ایمنی در شناسایی و خنثی‌سازی آن‌ها کمک می‌کنند. - سلول‌های T (T cells): نوع دیگری از گلبول‌های سفید خون (لنفوسیت‌ها) که نقش مرکزی در ایمنی سلولی دارند و می‌توانند مستقیماً سلول‌های آلوده یا سرطانی را از بین ببرند یا به تنظیم پاسخ ایمنی کمک کنند. - ویروس اپشتین-بار (Epstein–Barr virus - EBV): یکی از شایع‌ترین ویروس‌های انسانی که عضو خانواده ویروس‌های هرپس است و می‌تواند باعث بیماری مونونوکلئوز عفونی شود و با برخی سرطان‌ها و بیماری‌های خودایمنی (مانند ام‌اس) مرتبط است. - ویرایش ژن کریسپر (CRISPR gene editing): یک فناوری قدرتمند و دقیق برای ویرایش ژنوم موجودات زنده است که از سیستمی باکتریایی برای شناسایی و برش توالی‌های خاص DNA استفاده می‌کند. منبع خبر: Obesity-drug pioneers and 13,508 physicists win US$3-million Breakthrough Prizes | https://www.nature.com/articles/d41586-025-01038-7 منابع اشاره شده در این اپیزود: 1. Mapping the effectiveness and risks of GLP-1 | receptor agonists https://www.nature.com/articles/d41586-024-02716-8 (Nature Medicine, 2025) 2. Glucagon-like peptide I stimulates insulin gene expression and increases cyclic AMP levels in a rat islet cell line | https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.84.15.5207 (Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 1987) 3. Truncated glucagon-like peptide I, an insulin-releasing hormone from the distal gut | https://febs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1016/0014-5793%2887%2980912-4 (FEBS Letters, 1987) 4. Identification of autoantibodies associated with myelin damage in multiple sclerosis | https://www.nature.com/articles/nm0899_847 (Nature Medicine, 1999) 5. Longitudinal analysis reveals high prevalence of Epstein-Barr virus associated with multiple sclerosis | https://www.science.org/doi/10.1126/science.abj8222 (Science, 2022) 6. Search-and-replace genome editing without double-strand breaks or donor DNA | https://www.nature.com/articles/s41586-019-1711-4 (Nature, 2019) تصویر روی کاور: طراحی تندیس جایزه بریکترو با الهام از تصاویری از دنیای علم، از جمله سیاهچاله‌ها، صدف‌های دریایی و ساختار دی‌ان‌ای صورت گرفته است. منبع تصویر: The Breakthrough Prizes | https://breakthroughprize.org

چه چیزی ما را انسان می‌کند؟ این سوالی است که قرن‌ها ذهن بشر را به خود مشغول کرده و حالا، دانشمندان با یک دستاورد شگفت‌انگیز، گامی بلند در مسیر یافتن پاسخ برداشته‌اند. پس از بیش از دو دهه تلاش نفس‌گیر، پژوهشگران موفق به توالی‌یابی کامل ژنوم شش گونه از نزدیک‌ترین خویشاوندان ما، یعنی میمون‌های انسان‌نما شده‌اند! این نقطه عطف در علم ژنتیک، که تا همین چند سال پیش رویایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید، نه تنها پنجره‌ای نو به سوی درک عمیق‌تر تکامل انسان و تمایزات ژنتیکی ما با سایر نخستی‌سانان می‌گشاید، بلکه امیدی تازه برای حفاظت از این گونه‌های ارزشمند و اغلب در معرض خطر انقراض به ارمغان می‌آورد. در اپیزود ۱۴ از پادکست نکسوس، به قلب این پژوهش جدید سفر می‌کنیم. با هم خواهیم دید که چگونه تکنیک‌های نوین توالی‌یابی، امکان خواندن کدهای ژنتیکی از ابتدا تا انتهای کروموزوم‌ها را، بدون هیچ شکافی، فراهم کرده است. از کشف هزاران ژن جدید بالقوه در شامپانزه‌ها، بونوبوها، گوریل‌ها و اورانگوتان‌ها خواهیم گفت و بررسی می‌کنیم که این اطلاعات ژنومی چگونه می‌تواند به دانشمندان در شناسایی جمعیت‌های کلیدی برای بقای این گونه‌ها کمک کند. آیا رازهای نهفته در DNA میمون‌های انسان‌نما، کلید درک بهتر خودمان و حفظ آینده آنهاست؟ با ما همراه باشید تا با زبانی ساده، پیچیدگی‌های این کشف بزرگ و پیامدهای آن برای آینده علم و حفاظت از حیات وحش را بررسی کنیم. کلمات تخصصی بکار رفته در این اپیزود: - ژنوم (Genome): مجموعه کامل دستورالعمل‌های DNA که در یک سلول یافت می‌شود. به زبان ساده، ژنوم مانند کتاب راهنمای کامل یک موجود زنده است که تمام اطلاعات لازم برای ساخت و عملکرد آن موجود در آن نوشته شده است. - توالی‌یابی (Sequencing): فرآیند تعیین ترتیب دقیق واحدهای سازنده (نوکلئوتیدها) در یک قطعه DNA یا کل ژنوم. مثل خواندن کلمات و جملات در کتاب راهنمای ژنوم است. DNA (دی‌ان‌ای): مولکول اصلی وراثت که حاوی دستورالعمل‌های ژنتیکی برای رشد، عملکرد، نمو و تولید مثل همه موجودات زنده شناخته شده و بسیاری از ویروس‌ها است. این همان ماده‌ای است که ژن‌ها از آن ساخته شده‌اند. - کروموزوم (Chromosome): ساختارهایی در سلول که حاوی اطلاعات ژنتیکی (DNA) هستند و به صورت فشرده سازماندهی شده‌اند. انسان‌ها ۲۳ جفت کروموزوم دارند. - ژن (Gene): بخشی از DNA که دستورالعمل ساخت یک پروتئین خاص یا انجام یک عملکرد خاص را در بدن کد می‌کند. ژن‌ها واحدهای اصلی وراثت هستند. - نخستی‌سانان (Primates): راسته‌ای از پستانداران که شامل انسان‌ها، میمون‌های انسان‌نما (مانند شامپانزه، گوریل، اورانگوتان)، میمون‌ها و لمورها می‌شود. آنها معمولاً دارای مغز بزرگ، بینایی برجسته و دست‌ها و پاهای گیرنده هستند. - میمون‌های انسان‌نما (Apes/Great Apes/Hominidae): گروهی از نخستی‌سانان بدون دم که شامل انسان‌ها، شامپانزه‌ها، گوریل‌ها و اورانگوتان‌ها می‌شود. آنها نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده انسان هستند. منبع خبر: What makes us human? Milestone ape genomes promise clues | https://doi.org/10.1038/d41586-025-01079-y منابع اشاره شده در این اپیزود: Complete sequencing of ape genomes, (Nature, 2025) | https://doi.org/10.1038/s41586-025-08816-3 Initial sequencing and analysis of the human genome, (Nature, 2001) | https://doi.org/10.1038/35057062 داده‌های به دست آمده توسط ماکووا و همکارانش | https://github.com/marbl/Primates تصویر روی کاور: حفاظت از اورانگوتان‌های بورنئویی که به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارند، می‌تواند با توالی‌یابی ژنوم این موجودات تقویت شود. منبع تصویر: Fiona Rogers/Nature Picture Library

راز یک فسیل انسانی که دهه‌ها دانشمندان را به خود مشغول کرده بود، بالاخره فاش شد! یک استخوان فک باستانی که بیش از ۲۰ سال پیش در سواحل تایوان توسط خدمه یک کشتی ماهیگیری از آب بیرون کشیده شد، نه تنها متعلق به یک خویشاوند کهن انسانی است، بلکه هویت دقیق آن نیز مشخص شده: یک دنیسووان! این کشف، که با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته تحلیل پروتئین‌های باستانی صورت گرفته، دنیای ماقبل تاریخ را دگرگون می‌کند و محدوده جغرافیایی شناخته‌شده این انسان‌های مرموز را از مناطق سرد و مرتفع سیبری و تبت به اقلیم‌های گرم‌تر و شرقی‌تر گسترش می‌دهد. در این اپیزود از پادکست نکسوس، به سفری شگفت‌انگیز در زمان می‌رویم تا بفهمیم: - چگونه دانشمندان پس از سال‌ها تلاش و با اصلاح دقیق تکنیک‌های استخراج پروتئین، موفق به شناسایی این فسیل مرموز، موسوم به «پنگهو ۱» شدند؟ - دنیسووان‌ها چه کسانی بودند و چرا کشف آن‌ها در تایوان، تصورات قبلی ما را درباره پراکندگی جغرافیایی‌شان به چالش می‌کشد؟ (از سیبری سرد تا تایوان گرمسیری!) - این یافته چگونه به درک ما از تعاملات دنیسووان‌ها با انسان‌های مدرن (هومو ساپینس) و میراث ژنتیکی آن‌ها در جمعیت‌های امروزی، به‌ویژه در منطقه اقیانوس آرام، کمک می‌کند؟ - آیا این کشف می‌تواند به ما در ترسیم چهره واقعی دنیسووان‌ها و شناسایی سایر فسیل‌های احتمالی آن‌ها در نقاط دیگر جهان، مانند «مرد اژدها» در چین، کمک کند؟ همراه ما باشید تا با جزئیات این اکتشاف هیجان‌انگیز و پیامدهای آن برای بازنویسی تاریخ تکامل انسان آشنا شوید. سفری به اعماق گذشته، در جستجوی ردپای خویشاوندان فراموش‌شده‌مان. کلمات تخصصی به کار رفته در این اپیزود: - دنیسووان (Denisovan): گروهی از انسان‌های باستانی (آرکائیک) که خویشاوند نزدیک نئاندرتال‌ها و انسان‌های امروزی (هومو ساپینس) بوده‌اند. نام آن‌ها از غار دنیسووا در سیبری گرفته شده که اولین بقایای آن‌ها در آنجا کشف شد. - پروتئین‌های باستانی (Ancient Proteins): مولکول‌های پروتئینی که از بقایای موجودات بسیار قدیمی (مانند فسیل‌ها) استخراج می‌شوند. تحلیل این پروتئین‌ها می‌تواند اطلاعاتی درباره گونه، روابط تکاملی و حتی گاهی جنسیت فرد ارائه دهد، به‌ویژه زمانی که DNA به دلیل قدمت زیاد تخریب شده باشد. - انسان‌تبار (Hominin): گروهی از نخستی‌ها که شامل انسان‌های امروزی، اجداد مستقیم آن‌ها و گونه‌های منقرض‌شده خویشاوند نزدیک انسان (مانند نئاندرتال‌ها و دنیسووان‌ها) می‌شود. توالی آمینواسیدی (Amino Acid Sequence): ترتیب قرارگیری آمینواسیدها در یک پروتئین. این توالی ساختار و عملکرد پروتئین را تعیین می‌کند و تفاوت در آن می‌تواند نشانگر تفاوت‌های گونه‌ای یا فردی باشد. - هومو ساپینس (Homo sapiens): نام علمی گونه انسان امروزی. منبع خبر: Mysterious human fossil found in Taiwan was a Denisovan https://doi.org/10.1038/d41586-025-01090-3 منابع اشاره شده در این اپیزود: A male Denisovan mandible from Pleistocene Taiwan (Science, 2025) https://www.science.org/doi/10.1126/science.ads3888 The first archaic Homo from Taiwan (Nature Communications, 2015) https://www.nature.com/articles/ncomms7037 The complete mitochondrial DNA genome of an unknown hominin from southern Siberia (Nature, 2010) https://www.nature.com/articles/nature08976 A late Middle Pleistocene Denisovan mandible from the Tibetan Plateau (Nature, 2019) https://www.nature.com/articles/s41586-019-1139-x Direct dating of human fossils and the ever-changing story of human evolution (Quaternary Science Reviews, 2023) https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2023.108379 A Middle Pleistocene Denisovan molar from the Annamite Chain of northern Laos (Nature Communications, 2022) https://www.nature.com/articles/s41467-022-29923-z Massive cranium from Harbin in northeastern China establishes a new Middle Pleistocene human lineage (The Innovation, 2021) https://doi.org/10.1016/j.xinn.2021.100130 تصویر روی کاور: تصویرسازی هنرمندانه از یک مرد انسان باستانی که به دنیسووان‌ها تعلق داشته است. منبع تصویر: Cheng-Han Sun