Đài Hà Nội | Đọc truyện đêm khuya

Sau ngày thống nhất, địa phương xây dựng bệnh viện điều dưỡng cho hàng trăm thương binh tâm thần mắc di chứng chiến tranh. Dù tinh thần không tỉnh táo, họ chưa từng quên năm tháng chiến đấu; vào những ngày nắng nóng, bệnh tình tái phát dữ dội khiến họ la hét, hô xung phong, đập phá và mắc kẹt trong ký ức chiến trường khốc liệt.

Sau đêm vỡ đê, Chủ tịch Mã được ca ngợi như người hùng nhờ trực tiếp chỉ huy dân cứu đê, bảo vệ làng mạc. Ông tận tụy, dám nghĩ dám làm, không tham ô nhưng độc đoán, ít học nên bị cấp dưới lợi dụng để tham nhũng; đặc biệt, điểm yếu chí tử của ông là bản tính háo sắc, chuyên dùng quyền lực chiếm đoạt phụ nữ.

Bà ngoại kể cho Thắm nghe bi kịch của chị Năm—người phụ nữ xinh đẹp vừa sinh con vào mùa lũ. Khi đang hái nhãn trên cây, chị bị tên lính Pháp đứng dưới nhìn trộm, buông lời dụ dỗ. Kiên quyết cự tuyệt, chị nhảy sang chiếc thúng treo để thoát thân, liền bị tên lính tức giận nổ súng bắn chết, thân xác tan nát giữa tán nhãn.

Biến cố kinh hoàng ập xuống tuổi thơ Thắm khi một buổi sáng thức dậy không thấy mẹ. Hoảng hốt tìm kiếm, cô bé bàng hoàng bắt gặp mẹ trong tình trạng tóc tai rối bời, thân thể đầy thương tích và tinh thần hoảng loạn—hậu quả của một nhiệm vụ bí mật trong đêm. Dù đau đớn, người mẹ vẫn cố che giấu và trấn an để con gái không nghi ngờ.

Phần này kể về ông ngoại Thắng và người vợ hai, lý giải cội nguồn bi kịch tình cảm ảnh hưởng đến nhiều thế hệ trong gia đình. Thời trẻ, ông có mối tình đầu sâu đậm, mãnh liệt và hạnh phúc. Sau khi vợ qua đời lúc sinh người con trai, ông rơi vào đau khổ tột cùng, sống mãi trong ký ức quá khứ và đóng chặt lòng mình, không thể mở lòng với người vợ sau.

Đưa người đọc về thời kỳ cải cách ruộng đất tại làng quê Bắc Bộ, tác phẩm phản ánh giai đoạn các đoàn cán bộ, bộ đội về địa phương đấu tố và xây dựng cốt cán. Trong bối cảnh nhiễu nhương đó, nhiều cô gái nông thôn chất phác đã trở thành nạn nhân bị lợi dụng quyền lực để dụ dỗ, chiếm đoạt tình cảm, tạo nên những bi kịch âm thầm mà không ai dám lên tiếng.

Ngày 6/6/1931, Nguyễn Ái Quốc (dưới tên Tống Văn Sơ) bị cảnh sát Hồng Kông bắt giữ. Pháp ép Anh dẫn độ Người về nước, nhưng nhờ Hồ Tùng Mậu vận động và luật sư Loseby hỗ trợ, vụ án được xử công khai. Tại tòa, vị luật sư vạch trần các sai phạm pháp lý của cảnh sát, còn Người bình tĩnh bác bỏ mọi cáo buộc, kiên quyết đòi tự do.

Biết Nguyễn Ái Quốc là chủ nhân bút danh nổi tiếng mình tìm kiếm, cụ Phan Bội Châu vô cùng xúc động. Qua nhiều đêm trò chuyện về hành trình bôn ba và con đường cách mạng vô sản của người cháu, cụ Phan đánh giá rất cao sự trưởng thành vượt bậc này, đồng thời đặt trọn niềm tin Nguyễn Ái Quốc sẽ gánh vác trọng trách cứu nước trong tương lai.

Đầu năm 1922, Nguyễn Ái Quốc cùng Hội Liên hiệp Thuộc địa kêu gọi các dân tộc bị áp bức và nhân dân tiến bộ Pháp đoàn kết chống chủ nghĩa thực dân. Để làm diễn đàn lên tiếng cho họ, Người dồn tâm huyết sáng lập tờ báo Người cùng khổ (Le Paria), bất chấp việc xuất bản gặp vô vàn khó khăn, thiếu thốn.

Cùng nhắc về tiểu thuyết "Khói lửa" của Henri Barbusse, Nguyễn Ái Quốc và người bạn tìm thấy sự đồng điệu trước bức tranh tàn khốc của Thế chiến I và tinh thần cách mạng của người lao động. Những tư tưởng tiến bộ này càng củng cố niềm tin vững chắc trong Người: Tương lai thuộc về những kẻ bị áp bức biết đoàn kết đấu tranh để thay đổi xã hội.

Trước tình trạng phong trào yêu nước tại Pháp bị suy yếu, Văn Ba đề xuất khôi phục Hội những người An Nam yêu nước. Anh nhận định phải tranh thủ thời cơ Hội nghị Versailles sắp diễn ra để tập hợp lực lượng, cất lên tiếng nói mạnh mẽ đòi quyền lợi chính đáng cho nhân dân Việt Nam và các dân tộc thuộc địa.

Đến Paris, Văn Ba được hai tiền bối Phan Châu Trinh và Phan Văn Trường đùm bọc, đưa vào Hội những người Việt Nam yêu nước. Thấu hiểu nỗi cay đắng của hàng vạn đồng bào bị thực dân áp bức, lao dịch nơi xứ người, anh càng sục sôi quyết tâm tìm con đường giải phóng độc lập cho dân tộc.

Sống tại Luân Đôn, Nguyễn Văn Ba rơi vào cảnh thất nghiệp và cuộc sống vô cùng chật vật khi sức khỏe không còn cho phép làm các việc nặng nhọc như đốt lò, khuân than. May mắn sau đó, anh tìm được việc phụ bếp tại một khách sạn lớn, trước khi chuyển sang làm việc tại khách sạn Carlton nổi tiếng.