Nottebohmlezingen

Nottebohmlezing door Tine De Koninck Tine De Koninck gaat tijdens haar muzikale lezing in op het bijzondere liedboek voor Dorothea de Berti. In 2023 kon de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience het liedboek voor de Antwerpse Dorothea de Berti verwerven, een uniek manuscript dat in 1621 werd samengesteld ter gelegenheid van haar verloving. Dit prachtig gekalligrafeerde album weerspiegelt de artistieke en literaire smaak van de elite in de Zuidelijke Nederlanden, met Franse hofliederen, liefdesemblemen en poëzie van grote dichters. Tijdens deze lezing wordt de inhoud en cultureel-historische context van dit waardevolle handschrift besproken. Ze wordt muzikaal begeleid door het vocaal ensemble Lyra Antiqua o.l.v. Jan Van Elsacker en luitist Tom Van Eygen van de Podiumacademie Lier, die enkele liederen uit het handschrift laten weerklinken. Bio Tine De Koninck Tine De Koninck is doctor in de Nederlandse letterkunde en gespecialiseerd in zeventiende-eeuwse literatuur uit de Zuidelijke Nederlanden. Ze publiceert voornamelijk over de vroegmoderne liedcultuur. Momenteel is ze werkzaam als onderwijsdocent aan de Universiteit Antwerpen en de KU Leuven, en is ze beleidsmedewerker bij het Vlaams Talenplatform. Nottebohmlezing op zondag 16 maart 2025 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

De gedaanteverwisseling. Franz Kafka en de geboorte van Paul van Ostaijen als prozaïst Nottebohmlezing door Matthijs de Ridder Dit najaar geven we het woord aan auteurs en onderzoekers die op basis van de rijke collectie van de Erfgoedbibliotheek nieuw werk hebben gepubliceerd. Matthijs de Ridder vertelt waarom die ene bijzondere druk van Franz Kafka in onze collectie Paul van Ostaijen inspireerde als prozaïst. Op 6 juni 1924 overleed Franz Kafka aan tuberculose. Anders dan in dit Kafka-jaar stonden de kranten destijds nauwelijks stil bij de dood van de Tsjechische schrijver. Kafka was nog een onbekende in de Lage Landen. Paul van Ostaijen toonde zich wél bijzonder aangedaan. Hij vertaalde meteen een aantal van Kafka's vroege teksten en schreef een persoonlijke nota over de schrijver die was gestorven aan de ziekte die hij op dat moment wellicht al door zijn eigen lichaam voelde razen. Bio Matthijs de Ridder Matthijs de Ridder belicht in deze lezing de bijzondere band tussen Franz Kafka en Paul van Ostaijen. Hij bladert door Van Ostaijens exemplaar van Die Verwandlung dat recent door de Erfgoedbibliotheek werd verworven en laat zien dat hoe de leergierige schrijver zijn komische talent scherpte aan het proza van Kafka. Hij staat bovendien stil bij de curieuze gelijkenissen tussen Van Ostaijens groteske Het gevang in de hemel (1920) en Kafka’s verhaal Een hongerkunstenaar (1921).

Nottebohmlezing door Steven Van Impe Dit najaar geven we het woord aan auteurs en onderzoekers die op basis van de rijke collectie van de Erfgoedbibliotheek nieuw werk hebben gepubliceerd. Steven Van Impe neemt je mee naar 1140 toen het oudste boek van Antwerpen geschreven werd. Het Missaal van Berchem is het oudste boek uit Antwerpen. Het werd geschreven rond het jaar 1140 in de verdwenen Sint-Michielsabdij. Zo’n driehonderd jaar later verhuisde het boek naar Berchem, waar het eeuwenlang gebruikt, bewaard en gekoesterd werd. Wat is dat Missaal van Berchem juist? Wat staat erin? Wie heeft het gemaakt? Hoe heeft het al die eeuwen overleefd? Op een deel van die vragen kunnen we nog geen uitgebreide of volledige antwoorden geven: het onderzoek is in veel opzichten nog maar net begonnen. Maar we weten toch al genoeg voor een eerste kennismaking. Gedigitaliseerde versie Bekijk het Missaal van Berchem hier alvast integraal online: https://dams.antwerpen.be/asset/dXfKYTVEkDSNJimKZQq7Njk7. Blader door de 205 gedigitaliseerde folio's of bladen van dit eeuwenoude manuscript. Je kan inzoomen op de kleinste details. Veel kijkplezier! Bio Steven Van Impe Steven Van Impe is master in de geschiedenis (Universiteit Gent) en de informatie-en bibliotheekwetenschappen (Universiteit Antwerpen) en doctor in de Letterkunde (Universiteit Antwerpen). Hij werkt sinds 2006 als conservator oude drukken en handschriften inde Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, en doet onderzoek naar de geschiedenis van de boekdrukkunst in de Zuidelijke Nederlanden in de zeventiende en achttiende eeuw. Nottebohmlezing op zondag 27 oktober 2024 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Hoe klimaatverandering ons erfgoed bedreigt en wat daaraan te doen valt Lezing & paneldiscussie In het boek 'De toekomst van het verleden' luidt de Nederlandse kunsthistoricus Thijs Weststeijn de noodklok: klimaatverandering is een steeds grotere bedreiging voor ons erfgoed. Wereldwijd lopen musea, archieven, erfgoedbibliotheken, maar ook monumenten, binnensteden en cultuurlandschappen acuut gevaar. Naar aanleiding van het boek organiseerden deBuren en FARO een discussie in onze schitterende Nottebohmzaal op dinsdag 4 juni 2024. De stijgende zeespiegel bedreigt Venetië, in Pakistan overstromen de 4.500 jaar oude ruïnes van Mohenjo Daro. Door inklinking van de Engelse veengrond bezwijkt de Muur van Hadrianus en door de toename van zout ontploffen de bakstenen van het opgegraven Babylon. Dichter bij huis beginnen de houten palen onder Amsterdam te rotten en door de waterbom in het oosten van België in 2021 liepen de collecties van archieven, musea en andere erfgoedplekken onherstelbare schade op. Tal van musea zijn al begonnen om hun collecties te verplaatsen naar klimaatbestendige depots. Maar of dat soelaas biedt? Ook in Vlaanderen en Nederland staat het onderwerp steeds hoger op de agenda. In de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience ging Thijs Weststeijn in op de voornaamste punten in zijn boek. Vervolgens ging hij onder leiding van VRT-journalist Ann De Bie in gesprek met Bert Watteeuw (directeur Rubenshuis en Rubenianum) en Anne van Oosterwijk (directeur Collectie Musea Brugge). Hoe bedreigt de klimaatverandering erfgoed in de Lage Landen en welke locaties staan nu al onder druk? Hoever staan we met de bescherming van ons tastbare verleden? Gastheer was Thomas Martin van de Erfgoedbibliotheek. Podcast Beluister hier de integrale podcast van deze verhelderende avond.

Een vlaag van natte hond wurmt zich door dikke blauwe wierookwolken in de Onze-Lieve-Vrouwekerk. De penetrante geur van lijken in ontbinding vermengt zich met de parfumwalm van opgetutte kooplui. Aan een van de tientallen zijaltaren rinkelt voor de honderdste keer een bel. Orgelspel en klokkengelui overstemmen de kreet van een marktkramer bij het portaal. In het schemerduister, langs monumentale schilderijen en fluwelen gordijnen, turen heiligen naar de wirwar van kerkgangers. En wat te denken van de vrouwen die afgehakte vingers onder het altaar verstoppen? Laat je in ‘De geuren van de kathedraal’ (genomineerd voor de Libris Geschiedenisprijs 2023) meevoeren naar een van dé hotspots van de 16de eeuw: de Onze-Lieve-Vrouwekerk, vanaf 1559 de kathedraal van Antwerpen. Dit majestueuze bouwwerk was het kloppend hart van de stad, waar diepgelovige parochianen het pad kruisten met hondenslagers, pelgrims en veehandelaars. De religieuze sereniteit was er soms ver te zoeken. Het boek vloeit voort uit Wauters’ onderzoek waarmee ze promoveerde aan KU Leuven – Kunstwetenschappen. Haar proefschrift, getiteld ‘De beroering van de religieuze ruimte’, behandelt de oorspronkelijke omgang met religieuze voorwerpen. Het verloren gegaan interieur van de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekerk vormt het dynamische decor voor de zintuiglijke waarnemingen van geestelijken en parochianen. Door hun ervaringen te spiegelen aan de breed verspreide kennis van de zintuiglijke waarnemingen, wordt de beleefde realiteit in een logische, relateerbare structuur geplaatst. Quasi anekdotische gegevens en subjectieve getuigenissen worden via deze weg gebruikt om de fysieke en spirituele beleving van kerkgangers te achterhalen. Wendy Wauters (°1983) behaalt in 2005 haar master Beeldende Kunsten aan St. Lukas Brussel. Na een loopbaan als art director gaat ze van start met de studie Kunstwetenschappen aan KU Leuven. In december 2021 promoveert ze aan haar alma mater met een meermaals bekroond proefschrift over de belevingswereld van de laatmiddeleeuwse kerkganger. Sinds 2022 werkt Wauters als hoofd collectievorming non-fictie voor de Antwerpse bibliotheken. Ze is een veelgevraagd spreker en houdt ervan om de kleine verhalen van de 16de eeuw voor het voetlicht te brengen. Nottebohmlezing op zondag 14 april 2024 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience’

Al eeuwenlang heeft de mens de neiging om dingen te verzamelen en te bewaren, altijd koortsachtig op zoek naar nieuwe aanvullingen. Wat bezielt de verzamelaar? Wat schuilt er achter die bezitsdrang? Achter de zoektocht naar veel van hetzelfde? Verzameld! gaat over de passie van verzamelende mannen én vrouwen: kunstenaars en schrijvers, architecten en pantologen, filosofen en gewone mensen. Het gaat over het instrumentarium van de verzamelaar en waar die zijn bezittingen bewaart: huizen worden niet alleen verzameld, maar ook speciaal gebouwd om collecties in onder te brengen. Inge Misschaert verzamelde verhalen over historische en hedendaagse verzamelaars, en bracht ze onder in dit boek. Inge Misschaert (1974) is germaniste, historica, kunsthistorica en archivaris. Ze geeft deeltijds les aan een middelbare school en aan de Universiteit van Gent. Daarnaast werkt ze aan een proefschrift over de Gentse architect-verzamelaar Pierre-Jacques Goetghebuer (1788-1866). Nottebohmlezing op zondag 25 februari 2024 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.

In de middeleeuwen heetten ze ledighe vrouwen, lichtwiven of lichtekooien. Ze werden verbannen of behangen met schandstenen. Ze hadden een verbond met de duivel en waren slachtoffers van heksenjachten. Vandaag noemen we hen sekswerkers en luxe escorts. Ze vertellen tijdens druk bekeken programma’s op tv wat en waarom ze het doen. Prostitutie door de eeuwen heen. Diane De Keyzer neemt je mee langs straten van plezier en huizen van vertier. We maken kennis met straatmadelieven en courtisanes, met bordeelmadames, koppelaarsters en pooiers. En geen prostitutie zonder vraag en dus komt ook de klant in beeld. Vaak is hij heel voornaam en laat zich Sire noemen. We brengen een bezoek aan de rosse buurten in Brussel en Antwerpen, in de negentiende eeuw maar ook vandaag. En we komen te weten wat de grote oorlogen doen met mannen en met vrouwen achter het raam. Quel Bordel is een fascinerende inkijk in het leven van ontelbare vrouwen die al eeuwenlang hun brood verdienden en verdienen met seks. En je verneemt terloops dat het beroep van deze dames nooit het oudste ter wereld is geweest. Diane De Keyzer is een Vlaamse schrijfster van non-fictieverhalen, geeft Nederlandse les en sociale vaardigheden aan anderstaligen in het volwassenenonderwijs en schreef als journaliste af en toe voor de krant De Standaard en een korte periode voor De Morgen. Nottebohmlezing op zondag 5 november 2023 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.

Hoogleraar informatica Luc Steels en schrijver Maarten Inghels debatteren over Artificiële Intelligentie in de wereld van de literatuur. Ze doen dat onder leiding van duelmeester Bert Bultinck, hoofdredacteur van Knack. Er zijn nog heel veel vragen over de rol van Artificial Intelligence (AI), ook in de literaire en taalkundige wereld. AI heeft de grenzen verlegd door autonoom teksten te genereren die nauwelijks te onderscheiden zijn van die van menselijke auteurs. Discussies over auteursrecht bijvoorbeeld steken de kop op. ChatGPT en andere taalmodellen brengen wellicht een revolutie teweeg in de manier waarop we literatuur begrijpen en consumeren. Welke impact AI zal hebben op de samenleving, en dus ook op de literatuur, is ongewis. Duidelijk is al wel dat met deze technologie een nieuw en voorlopig uiterst controversieel hoofdstuk is begonnen van het eeuwenoude verhaal van de literatuur. Een gesprek op initiatief van de Vrienden van het Letterenhuis en de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, op zondag 8 oktober 2023.