OVT

(01:32) Lake Ontario, op de grens tussen de VS en Canada, zou voortaan Lake America genoemd moeten worden, zo stelde de Amerikaanse president Donald Trump afgelopen week. Het is olie op het vuur van een steeds verder escalerende handelsoorlog. De onderhandelingen tussen beide landen zijn geklapt en inmiddels dreigt Canada vanaf 8 september te reageren op Amerikaanse heffingen met eigen heffingen. We praten over het conflict, en vooral over de lange geschiedenis van de Canadees-Amerikaanse relaties, met historicus Ivo van de Wijdeven. (13:13) Komende week opent in het Fotomuseum Den Haag een grote tentoonstelling over Eva Besnyö, een van de belangrijkste fotografen van de twintigste eeuw. Ze werd bekend met haar esthetische foto's van strakke Bauhaus architectuur of spelende kinderen, maar ze fotografeerde ook het bombardement van Rotterdam, de Watersnoodramp en later de Dolle Mina's. Wie was deze Joodse Hongaars-Nederlandse fotograaf en wat maakt haar werk nog altijd zo bijzonder? Te gast is kunsthistoricus en fotografiekenner Joke de Wolf. (26:47) Koolbladeren tegen de hoofdpijn, klimopblaadjes tegen zweren en saliesigaretten tegen de zenuwen. Een paar adviezen van Klazien uit Zalk, die vanaf eind jaren tachtig op de Nederlandse televisie te zien was met weerberichten en kruidentips. Misschien nog wel bekender is ze geworden door de persiflages op haar: Berendien uut Wisp van Van Kooten en de Bie. Ze noemde zichzelf een ‘gewone huisvrouw’ maar werd een cultfiguur. Hoe kreeg ze dat voor elkaar? Dat vertelt Joep Boerboom, die schreef haar nieuwe biografie: Beter bekend als Klazien uit Zalk. (38:52) Deze week is recensent Sanne Frequin te gast. Ze bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: De reiziger, geschreven door Andrea Wulf Clit, geschreven door Kate Lister Tentoonstelling: De 15 mysteriën van de Rozenkrans, Noordbrabants Museum (51:50) Deze zomer doken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze afsluiter is het de beurt aan de luisteraar, die heeft namelijk afgelopen maanden vrachten aan suggesties gedaan: van opera tot punk, van Angola tot Amerika, van Bob Dylan tot Chico Buarque. De redactie koos de mooiste en meest opvallende inzendingen uit en laat ze horen. (1:11:14) OVT Doc: De Dienstplicht (hh) Deze maand precies dertig jaar geleden verlieten de laatste dienstplichtigen de Nederlandse kazernes. In augustus 1996 kwam een einde aan het tijdperk waarin de Nederlandse Staat permanent dienstplichtigen onder de wapenen had. Maar wat betekende die dienstplicht voor al die mensen die moesten ‘opkomen voor hun nummer’? In deze herhaling van de vierdelige serie “De Dienstplicht” verdiept documentairemaker Michal Citroen zich in de geschiedenis van de Nederlandse dienstplicht aan de hand van bijzonder archiefmateriaal, oude dagboekfragmenten en nieuwe interviews. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-30-augustus-2026

(01:00) Boven een Gronings graanveld torent deze dagen een enorm beeld van Lenin. Dat is daarheen versleept voor De Graanrepubliek, een toneelvertaling van het beroemde boek van Frank Westerman over de arbeidersgeschiedenis van de regio. Na het toneelstuk zal het beeld elders in de gemeente Oldambt neergezet worden, maar juist daar is nu discussie over ontstaan. Want moet je dat wel willen, zo’n immens beeld in de gemeente van deze Sovjetleider? We praten over dit beeld en het toneelstuk met regisseur Tom de Ket. (13:17) Oude woorden nieuwe wereld - de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met onderzoeksjournalist Thomas Muntz over The public and it’s problems (1927) van John Dewey. (55:07) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering een lied uit Noord-Macedonië: Kales bre andjo - Esma Redžepova. Dat lied gaan we bespreken met journalist en schrijver en historicus Arja Mari. (01:07:46) We gaan met Frank Vermeulen, oud-correspondent in Indonesië en zoon van een Indonesië-veteraan, in gesprek over zijn nieuwe boek “Masdoelhak en Adriana. Of de toegedekte moorden van de Indonesië-oorlog.” Hij werkte jarenlang door de archieven om een van de duizenden moorden uit die oorlog tot op de bodem uit te zoeken: die op de hoge Indonesische ambtenaar Masdoelhak Nasoetion. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'De Guy van Oma' willen terugluisteren kan dat hier (https://www.nporadio1.nl/podcasts/docs/130764/250-de-guy-van-oma). Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-16-augustus-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-16-augustus-2026)

(01:04) World pride vult deze dagen de straten van Amsterdam. Met gister de botenparade, straatfeesten en volgende week nog de Worldpride March krijgt de queer community een zichtbare plek in de stad. En natuurlijk is wat nu de queer-community heet er altijd geweest, maar kent die vooral een geschiedenis van verschuilen en verhullen. In haar boek Amsterdam, een roze geschiedenis vertelt Monique Doppert hoe homoseksualiteit en queer zijn langzaamaan steeds meer ruimte kregen in de stad. (15:54) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met politicoloog Nadia Nsayi over Afrika, mijn land, de biografie van Andrée Blouin. (54:27) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze derde aflevering een Egyptisch lied uit 1922: Toetanchamon van zangeres Mounira el-Mahdeyya. Dat lied gaan we bespreken met Egyptoloog Daniel Soliman. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier (https://www.gld.nl/gelders-bloed-orkest). Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-juli-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-juli-2026)

(01:22) Deze week hield de Europese Unie een herdenking voor de slachtoffers van de klimaatcrisis. Een herdenking waarbij het niet gaat over doden als gevolg van een oorlog of een ramp met een duidelijke dader, maar over mensen die omkomen door bijvoorbeeld de gevolgen van hitte, branden en het water. Hoe nieuw is dat eigenlijk? Wanneer vielen de eerste slachtoffers van wat wij vooruitgang noemen? Daarover gaan we het hebben met professor Geert Buelens, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde verbonden aan de Universiteit Utrecht, met een onderzoeksfocus op milieugeschiedenis en de klimaatcrisis. (13:51) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met schrijver en journalist Esha Guy Hadjadj over het fascinerende Portret van de kolonisator & Portret van de gekoloniseerde (1957) van Albert Memmi. (52:38) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze eerste aflevering duiken we in het lied The wind of change van Jackson Kaujeua. Een lied dat groot werd tijdens de dekolonisatie van Namibië. We spreken erover met singer-songwriter Shishani Vranckx. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier (https://npo.nl/luister/podcasts/58-docs/140211). Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-juli-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-juli-2026)

(01:21) Deze week werden inlichtingendiensten AIVD en MIVD op de vingers getikt door hun eigen toezichthouder, de CTIVD: De diensten zouden slordig, en op punten zelfs onrechtmatig omgaan met gevoelige gegevens van miljoenen mensen. Verrassend nieuws, of een decennia oud patroon? We praten er over met journalist Teun Dominicus: hij spitte wekenlang door het vrijgegeven BVD-archief. (14:23) Bijna vijftig jaar nadat de Sex Pistols de popmuziek op zijn kop zetten, is de band weer volop onderwerp van gesprek. De nieuwe documentaire over bassist Glen Matlock laat zien dat achter de chaos een verrassend muzikaal verhaal schuilgaat. Leeft die oorspronkelijke punkmentaliteit eigenlijk nog steeds? Historicus Leonor Jonker schreef over de punk in Nederland en de invloed van de Sex Pistols daarop. (31:07) Ruim honderd jaar aasde de Italiaanse staat erop, en nu is het eindelijk gelukt: de beroemde Etruskische fresco's uit de François-tombe zijn aangekocht. En het mooiste? Sinds deze week zijn de muurschilderingen voor het eerst in de geschiedenis te bewonderen door het grote publiek. Archeoloog Eline Verburg schuift bij ons aan. (40:29) Deze week is recensent Lotte Houwink ten Cate te gast. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Presence, a hidden history of the female body - Erin Maglaque Amsterdam voor sjiek en sjofel, De compacte stad van Michael van der Vlis 1970-1990 - Tim Verlaan en Petra Brouwer Beyond the Manosphere, Masculinities Today - Stedelijk Museum Amsterdam (57:47) De NCTV publiceerde deze week het nieuwe dreigingsbeeld voor terrorisme in Nederland. In het rapport wijden ze voor het eerst een hoofdstuk aan 'nihilistisch extremisme'. Kan de geschiedenis achter het begrip ons helpen om de aantrekkingskracht tot dit type extremisme te verklaren? Filosoof en politicoloog Thomas Muntz heeft zich in het fenomeen verdiept. (01:12:06) OVT Doc: Tante Annie. In de documentaire een portret van een vrouw die een groot deel van de 20e eeuw meemaakte en het staartje van de 19e eeuw: Tante Annie uit de Jordaan. Gewoon een vrouw uit een Amsterdamse volksbuurt die goudeerlijk vertelt over haar leven. Programmamaker Jacqueline Maris interviewde Tante Annie toen ze 95 jaar was; dat is inmiddels bijna 40 jaar geleden. Katinka Baehr maakte een hermontage. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-juli-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-juli-2026)

(01:20) Vijfenzeventig jaar geleden kwamen zo'n 13.000 Molukkers naar Nederland. Ze dachten een paar maanden te blijven, maar ze bleven voor altijd en vormden een hechte gemeenschap. Er wordt gespeculeerd dat dat premier Jetten deze zondag de langverwachte excuses namens de Nederlandse staat aan gaat bieden. Maar waar wat betekent een sorry na 75 jaar voor de Molukse gemeenschap? We praten er over met Wim Manuhutu, historicus, en Eva Metselaar, schrijfster. (15:53) China waarschuwde zijn vissers deze maand voor schildpadden en vissen met sensoren. Want die zouden, onder het mom van klimaatonderzoek, weleens aan spionage kunnen doen. Sciencefiction? Eerder een echo van een lange geschiedenis; van de postduif met camera tot de CIA-kat vol microfoons. En daar hebben we het over met historicus Gerbrand Kip, co-auteur van Hellehonden en ander dierenleed 1914 - 1945, een ode aan het dier in oorlogstijd. (28:12) Begin deze week heeft de eerste kamer ingestemd met een verbod op homogenezing. Inmiddels is de consensus dat seksualiteit geen keuze of kwaal is, maar in de vroege jaren vijftig heerste het idee dat deze ‘zonde’ verholpen kon worden. David Bos is godsdiensthistoricus en socioloog en heeft onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de ex-homo in Nederland en is te gast om te vertellen hoe deze therapieën in ons land opkwamen en ook weer naar de achtergrond verdwenen. (40:26) Deze week is recensent Fresco Sam-Sin te gast. Hij bespreekt twee boeken en een website: De eik en de lariks - Sophie Pinkham (vert. Anneke Bok) Historical Photographs of China - website van University of Bristol Arm Vlaanderen, een wereldgeschiedenis - Maarten van Gindernachter (52:08) Deze zondag gaan de European Transplangames van start. Duizenden atleten tussen de 8 en 80 jaar oud komen vanuit heel Europa naar Arnhem toe omdat ze één ding gemeen hebben; ze hebben allemaal een orgaan of stamceltransplantatie ondergaan. Waar transplantaties in de jaren 60 nog sciencefiction leken, zijn het nu gebruikelijke medische behandelingen. Journalist en historicus Jeroen van der Kris is blij dat dit zo snel is gegaan. Want toen hij een nieuwe lever nodig had, was de medische wereld daar ook klaar voor. (01:04:43) OVT Doc: Ed van der Elsken - De straatfotografie voorbij Ed van der Elsken kennen we vooral van zijn iconische straatfotografie, maar hij deed veel meer dan dat. Dat is te zien in de tentoonstelling ‘Ed van der Elsken. Up Close’ die deze week opende in het Rijksmuseum in Amsterdam. Programmamaker Rinke Vreeke dook met conservator fotografie van het Rijksmuseum, Hinde Haest, in het persoonlijke werkarchief van Van der Elsken. Aan de hand van niet eerder aan het publiek getoonde notities, schetsen, proefversies van fotoboeken en een onverfilmd script, maakte ze een portret over hem. Over hoe Van der Elsken te werk ging, hoe hij experimenteerde, maar ook over zijn vele reizen en de rol van zijn (ex-)partners in zijn carrière. Een portret over de mens die schuilgaat achter het beeld van de vrijgevochten fotograaf. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-juni-2026

(01:41) Nederlanders hadden een grotere bijdrage aan D-Day dan we tot nu toe dachten. Want vandaag, op 7 juni, wordt in het Normandische kustplaatsje Arromanches-les-Bains een nieuwe plaquette onthuld de inzet van ‘onze’ koopvaardij eert. Wat hield die bijdrage in, en hoe substantieel was die voor het verloop van de oorlog? We vragen het militair historicus en theatermaker Tijmen Dokter. (14:03) Groot alarm deze week over de terugkeer van El Niño, het weerfenomeen dat eens in de zoveel jaar de oceaantemperaturen opjaagt en het klimaat wereldwijd in de war schopt. Dit jaar wordt zelfs gevreesd voor een sterke "super" El Niño: met uitzonderlijke hittegolven, droogtes en overstromingen over grote delen van de wereld. Maar hoe lang weten we eigenlijk al van het bestaan van El Niño? En hoe ver terug in de tijd kunnen we dit verschijnsel bestuderen? We bellen met paleoklimatoloog Timme Donders, op veldonderzoek in Italie. Hij onderzoekt El Niño, maar dan niet die van dit jaar, maar El Niño’s van duizenden jaren terug, waarvan de sporen onder meer terug te vinden zijn in bodemlagen in Ecuador. (21:48) Dit weekend werd de vijftigste EO-jongerendag gehouden in Ahoy Rotterdam. Waar het evenement in de jaren ‘70 begon als regionale aangelegenheid, is het inmiddels een volwaardig festival met christelijke rock, hiphop en zelfs moshpits. Een begrip in christelijk Nederland, maar ook daarbuiten. Religiewetenschapper en antropoloog Miranda Klaver deed onderzoek naar hoe de Jongerendag door de jaren heen is veranderd. (36:02) Afgelopen woensdag overleed de Iraans-Franse Marjane Satrapi op 56-jarige leeftijd. Zij was vooral bekend van Persepolis, de iconische zwart-wit striproman, gebaseerd op haar eigen ervaringen als jong meisje in Teheran rond de Islamitische revolutie. We praten over Persepolis en de impact ervan met Nafiss Nia: filmmaker, dichter, en groot bewonderaar van Marjane Satrapi. (43:57) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Hoe dacht de middeleeuwer over de ideale date? - Cecile de Morree Jeanne d’Arc, een waargebeurd verhaal - Edward de Maesschalck Bellezza e Bruttezza (https://www.bozar.be/nl/kalender/bellezza-e-bruttezza) – Tentoonstelling in Bozar, Brussel (58:04) Wie in Nederland denkt aan Brabant, denkt dan voornamelijk aan onze provincie Noord-Brabant. Met de nadruk op Noord – want die naam wijst er natuurlijk op dat er ook een veelgroter, zuidelijker deel van Brabant bestaat, in België. Ooit vormde het samen één groot Hertogdom, maar door de verdeling over Nederland en België zijn de Brabanten aan beide zijden toch een beetje ondergeschoven kindjes geworden. En bij onze zuiderburen nog erger dan bij ons, vindt VRT-Journalist Luc Pauwels. Hij besloot daarom een Brabants-nationalistische geschiedenis te schrijven, en dat werd het boek Het verhaal van Brabant. (01:11:48) OVT Doc: Het probleem de wereld in, de begintijd van 'Blijf van m’n Lijf' Het was schokkend nieuws deze week: Vier mannen zijn aangehouden in een groot onderzoek naar het drogeren en seksueel misbruiken van vrouwen. Reden voor ons om de documentaire te herhalen die Christianne Alvarado maakte over de begintijd van de ‘Blijf van m’n lijfhuizen.’ De opvanghuizen voor mishandelde vrouwen ontstonden in een tijd waarin geweld tegen vrouwen absoluut niet serieus werd genomen, zelfs niet door hulpverleners. Sinds die tijd is er veel veranderd, maar het probleem is allesbehalve verdwenen. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-7-juni-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-7-juni-2026)

(02:24) In België en Oostenrijk is deze week het onderzoek geopend naar mensen die begin jaren ‘90 meededen aan zogenoemde sniper-safari’s. Daarbij zouden rijke westerse toeristen enorme geldbedragen hebben betaald aan Bosnische Serviërs om op onschuldige burgers te schieten tijdens de belegering van Sarajevo. Een gruwelijk gerucht dat al lange tijd rondging, maar nu in meerdere Europese landen daadwerkelijk onderzocht wordt. Eerder dit jaar zijn er in Italië al strafrechtelijke onderzoeken gestart. Om dit toe te lichten is Balkandeskundige en journalist Marjolein Koster te gast. Vorig jaar maakte Koster samen met Alma Mustafić de podcast De elf stemmen van Srebrenica (https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-11-stemmen-van-srebrenica), uitgebracht voor OVT. (13:50) Er is geen geld voor een nieuw systeem, en dus verdwijnt het luchtalarm. Geen geloei meer op de eerste maandag van de maand vanaf 2028 dus. Een stukje gedeelde nationale herkenning verdwijnt, maar vanaf nu zal een NL Alert volgens minister Van Weel voldoende zijn. Wanneer is dit luchtalarm eigenlijk in Nederland geïnstalleerd, en hoe werden mensen voordien gewaarschuwd voor onheil? Te gast is Roelof van Gelderen van Museum Bescherming Bevolking in Grou, Friesland. (21:27) Ze wilde studeren in een tijd dat de universiteit voor vrouwen gesloten was. Ze wilde denken, schrijven en de wereld veranderen, terwijl een getrouwde vrouw wettelijk handelingsonbekwaam was. Geertruida Kapteyn-Muysken, geboren in 1855, zocht haar leven lang naar een manier om vrij te zijn en ontwikkelde een levensfilosofie die verbluffend modern is, zo ontdekte historicus Maite Karssenberg. Ze schreef de biografie Dubbelleven: Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie, en vertelt meer. (34:54) De Neanderthaler. Jarenlang werd hij gezien als het achterlijke achterneefje van de mens: een logge en dommige holbewoner. Een evolutionaire zijstraat die het uiteindelijk af moest leggen tegen ons, de slimme Homo sapiens. Maar de afgelopen jaren brokkelt dat beeld in hoog tempo af. Uit DNA-bewijs rijst zelfs de vraag op: waren die Neanderthalers misschien helemaal geen aparte mensensoort? We weten ook dat Neanderthalers lijm maakten, sieraden droegen, en zorgden voor gehandicapte groepsgenoten. Nu blijkt zelfs dat ze aan prehistorische tandheelkunde deden. Vorige week werd bekend dat een kies uit Siberië krassporen laat zien van een stenen tandartswerktuig, gebruikt om de pijn van een ontstoken kies te verlichten. Om dit verder te duiden is Gerrit Dusseldorp te gast, archeoloog aan de Universiteit Leiden. (45:58) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Deftig rechts in het gedrang - Meine Henk Klijnsma Trui van Lier, Utrechtse verzetsvrouw - Jim Terlingen Ongehoord, verzamelde vrouwen (https://www.museumgouda.nl/tentoonstelling/ongehoord-verzamelde-vrouwen/) - Museum Gouda (01:01:08) De tijd, hoe onvoltooid ook, is er altijd geweest. Toch? Misschien hebben we hem niet altijd hetzelfde gemeten en beleefd. Historicus en tijdreiziger Philip Dröge maakte een reis rond de wereld om plekken te bezoeken waar de geschiedenis van de tijd een klein beetje tastbaarder wordt. De verhalen zijn te vinden in zijn nieuwe boek De Tijdreiziger en hij is bij ons te gast. (01:14:42) OVT Doc: Uit de pas, Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Deel 1) Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans: Darja Collin, de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak. Programmamaker Katinka Baehr maakte samen met Arend Hulshof, die het boek Alleen in dans kon zij wonen over haar schreef, een tweedelige documentaire. Over haar avontuurlijke leven, haar dans en haar (korte en ongelukkige) huwelijk met schrijver, dichter en scheepsarts Slauerhoff. Vandaag deel twee, met onder andere Edmee Monod de Froideville en de avonturen die zij en Darja samen meemaakten. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-24-mei-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-24-mei-2026)

(01:34) Poetin viert een versoberd feestje. Jaarlijks vindt op 9 mei in Moskou de militaire parade plaats waarbij de overwinning op de nazi’s wordt gevierd. Maar dit jaar zullen er geen tanks, trucks, raketten en pantservoertuigen meerollen met de militairen. En dat terwijl de onvrede over de Russische oorlog in Oekraïne groeit en die oorlog niet bepaald lekker verloopt voor de Russen. Heeft zo’n uitgeklede optocht nog wel het beoogde resultaat? En waar komt het fenomeen van de militaire parade eigenlijk vandaan? We vragen het aan Mart de Kruif, Ruslandkenner en voormalig commandant Landstrijdkrachten. (11:38) Miloš Forman's Oscarwinnende biopic Amadeus, over de geniale componist Wolfgang Amadeus Mozart, is opnieuw te zien in de Nederlandse bioscopen. Een wervelende, extravagante film met daarin een Mozart die even briljant als kinderlijk is, en daarbij de starre, Apollinische huiscomponist Antonio Salieri tegenover zich moet dulden. In het 18e eeuwse Wenen ontvouwt zich een tweestrijd die draait om geestesdrift, jaloezie en de vraag wat het met een mens doet om in de omloop van een uitzonderlijk talent terecht te komen. Te gast is Claudia Rumondor, componist en musicoloog. Rumondor studeerde af op de film en heeft hem net weer in 4K bewonderd. (24:34) Honderd jaar geleden bood de arts Magnus Hirschfeld in het Berlijnse Institut für Sexualwissenschaft revolutionaire hulp aan transgender personen. Dit eerste seksuologisch onderzoekscentrum ter wereld werd een toevluchtsoord voor wat toen bekendstond onder de naam ‘travestie’, en hielp de eerste mensen aan geslacht veranderende operaties. Alex Bakker is historicus en zelf transman, en schreef in zijn nieuwe boek Transgender pioniers over dit revolutionaire instituut en de eerste mensen die daar een transitie ondergingen. Hij is te gast om te vertellen hoe dit instituut ruimte kreeg in Berlijn, maar ook hoe het net zo snel weer kon verdwijnen. (37:50) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: We moeten het over de klassieken hebben - Mary Beard (vert. Marga Blankestijn De limes als legende - Koen Ottenheym Gerard van Honthorst - In alles anders dan Rembrandt - Tentoonstelling (https://www.centraalmuseum.nl/nl/nu-te-zien/tentoonstellingen/gerard-van-honthorst-in-alles-anders-dan-rembrandt) in het Centraal Museum (51:38) Het waren historische excuses op 1 juli 2023, toen Koning Willem Alexander spijt betuigde voor het Nederlandse slavernijverleden. In veel opzichten was dit het resultaat van een steeds groter groeiend bewustzijn van het reusachtige onrecht van de transatlantische slavenhandel en het grote aandeel van Nederland daarin. Maar toch wringt er volgens sommige mensen nog genoeg aan dit verhaal. Leendert van der Valk is zo iemand. Hij is journalist en schreef het boek Vergeten plekken, vergeten mensen – Atlas van het Nederlandse slavernijverleden. Met dat boek wil hij laten zien hoeveel breder, langer en ook grootschaliger het Nederlandse slavernijverleden was dan we over het algemeen denken. (01:04:09) OVT Doc: Chanel Nº 5: spiegel van de tijd Geen parfum is zo beroemd als Chanel Nº 5. Sinds het ontstaan 105 jaar geleden doen er veel verhalen de ronde over het parfum. Dat Marilyn Monroe 's nachts een paar druppels droeg bij wijze van onzichtbare nachtjapon, dat er wereldwijd iedere 30 seconden een fles wordt verkocht, dat Coco Chanel de geur liet maken om het verdriet over haar verongelukte minnaar te verwerken. Samen met vier kenners probeert documentairemaker Laura Stek de ontstaansgeschiedenis te achterhalen en feit van fictie te scheiden. Zo stuit ze op verhalen over de positie van de vrouw aan het begin van de twintigste eeuw, over modernisering in de parfumindustrie, maar ook op de zwarte bladzijden van Chanels biografie. Met kunsthistoricus en geurwetenschapper Caro Verbeek, geurontwerper Frank Bloem, 'Perfume Professor' Jessica Murphy en boekontwerper en Chanel Nº 5-drager Irma Boom. Een documentaire van Laura Stek. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-mei-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-mei-2026%20 )

(01:31) “Dear God, I wonder can you save me / Illuminati want my mind, soul and my body”, rapte Jay Z in 1996. Het is een referentie die de oprichter van de Illuminati, Adam Weishaupt, ongetwijfeld verbaasd zou hebben. Op 1 mei is het precies 250 jaar geleden dat Weishaupt zijn herenclub oprichtte in Beieren. Hoe kan een klein historisch genootschap zo’n lange schaduw werpen op het heden? En wie waren die ‘schimmige’ Illuminati nou in de werkelijkheid? Historici Hanne Nijtmans, gespecialiseerd in Amerikaanse complottheorieën en Helmer Helmers, kenner van vroegmoderne complottheorieën, vertellen meer. (18:58) Deze week maakte de Japanse premier Sanae Takaichi bekend dat Japan voortaan de export van dodelijke wapens toestaat. Het was decennialang ondenkbaar voor een land dat bij wet het recht op oorlog had afgezworen. Dat verbod gaat terug tot de zomer van 1945, toen Japan in puin lag en er onder de hoede van de Amerikaanse generaal MacArthur een pacifistische grondwet uit de grond werd gestampt. Generaties Japanners groeiden op met het idee dat ze een vredesnatie waren, en waren daar trots op. Wat gebeurt er wanneer die nationale identiteit na 80 afgepeld wordt? Te gast is Casper Wits, sinoloog en japanoloog aan Universiteit Leiden. (30:19) De succesformule achter de grote blockbusters uit Hollywood is in de recente geschiedenis enorm veranderd. Waar de filmzalen in de jaren negentig volstroomden voor films zoals Titanic, leven we nu al even in het ‘franchise’-tijdperk van Marvel, Star Wars en Harry Potter. Dan Hassler-Forest, mediawetenschapper verbonden aan de Universiteit Utrecht, laat met zijn nieuwe boek Fast and Furious Franchising zien hoe het medialandschap de afgelopen 25 jaar is opgeschoven, met de even oude Fast and Furious-filmreeks als case study. Zondag praat hij ons bij over de grote transformatie van de filmindustrie van begin 21e eeuw. (44:49) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: - The Secret History of the Mongols – Onbekend (vert. Christopher P. Atwood) - Autisme, een biografie - Niels Springveld - Vorm en vaderland (https://designmuseum.nl/tentoonstellingen/vorm-en-vaderland/) - Design Museum Den Bosch (57:15) Wat valt er te zien als we uitzoomen op Nederland? Een trotse kleine natie die al eeuwen zijn eigen koers vaart, of toch eerder een regionale entiteit? Louis Sicking stelde het boek Nederland als provincie samen en beslaat daarmee de grote breedte van onze geschiedenis: van het Romeinse Rijk tot de Europese Unie. Hij laat zien dat zelfstandigheid eerder uitzondering dan regel was, en dat veel van wat wij ‘typisch Nederlands’ noemen juist van buiten onze landsgrenzen komt. (01:07:15) OVT Doc: Post uit Parijs Sanne Bruinier was een eigengereide kunstenares uit Den Haag die eind 19e eeuw tegen alle conventies in alleen naar Parijs reisde om daar schilderlessen te nemen. Ze bewoog zich in artistieke kringen waar alles gebeurde. Dat het voor haar als vrouw een stuk ingewikkelder was dan voor mannelijke kunstenaars vond ze onaanvaardbaar. Dat ze bijvoorbeeld twee keer zoveel moest betalen voor de kunstacademie. Hoe zat dat? En wie was deze vrouw over wie pas onlangs meer bekend is geworden door twee spectaculaire vondsten. Luister naar: Post uit Parijs. Het kunstenaarsleven van Sanne Bruinier. Een documentaire van Renate van der Zee Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-april-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-april-2026%20 )

(01:44) Deze zondag mogen de Hongaren naar de stembus, en verrassend genoeg staat Viktor Orbán niet aan kop. De Minister-president van Hongarije verscheen in 1989 ten tonele als jonge oppositieleider, die tegen de Sovjets in pleitte voor nationale onafhankelijkheid. Ruim drie decennia later lijkt diezelfde erfenis hem in te halen, nu demonstranten zijn eigen woorden tegen hem gebruiken en zijn relatie met Rusland onder een vergrootglas ligt. Wordt dit het einde van Orbán? Cultuurhistoricus Krisztina Lajosi-Moore belt in vanuit Boedapest, historicus Marijn Kruk schuift aan in de studio. (17:03) Hij begon als een leider die wilde dat de wereld Rusland serieus nam, en eindigde met een oorlogsverklaring aan het Westen, gewapend met tsarenmythen en orthodoxe symboliek. Beatrice de Graaf, hoogleraar Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen in Utrecht, en Niels Drost, Rusland-analist bij Clingendael, zagen hoe Poetin vanaf 2000 steeds radicaler werd. Ze zijn te gast met hun nieuwe boek Poetins tsaristische droom – Geschiedenis als wapen in de Russische politiek. (33:40) Je hebt Mekka, Jeruzalem, Rome en… Ommen. Vanaf zo’n honderd jaar geleden kwamen hier duizenden theosofen en esoterici tezamen voor de jaarlijkse Sterkampen, om daar te luisteren naar hun nieuwe wereldleider: Krishnamurti. Hoe kwam deze Goeroe in Ommen terecht, en hoe was het voor de Ommenaren om opeens in een bedevaartsoord te wonen? Na jaren onderzoek schreef Rick Nieman het boek De goeroe en de baron, en over die zoektocht maakte zijn partner Sacha de Boer een podcast. Beide journalisten zijn bij ons te gast. (47:36) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een podcast: * Het Rode Noorden (https://npo.nl/luister/podcasts/1373-het-rode-noorden) - Kim van den Bergh * Grenzend aan liefde - Karin Amatmoekrim * Yalla - Hasna El Maroudi (59:32) Slechts één gehaktbal per week: de vernieuwde Schijf van Vijf is strenger dan ooit. Maar het land laten eten wat het moet, blijkt al sinds 1953 een vergezicht. Voedselhistoricus Jon Verriet onderzocht de geschiedenis van het Voedingscentrum en is bij ons te gast. (01:08:48) OVT Doc: De belofte van het zout Dat er kolenmijnen in Limburg waren en dat er gas in de grond in Groningen zit, dat weten we. Maar dat er in Nederland ook zout wordt gewonnen, is veel minder bekend. Toch gebeurt dat al sinds vlak na de Eerste Wereldoorlog in Twente en sinds de jaren vijftig ook in Oost-Groningen. En daar, in Oost-Groningen, ligt die zoutwinning nu onder vuur. De provincie voert een rechtszaak en bewoners komen in verzet. En dat terwijl de vondst van zout in de naoorlogse periode werd gezien als dé oplossing voor de armoede en achterstand van het gebied. Zout was namelijk het witte goud. Katinka Baehr en Jille Smilda maakten een documentaire over de zoutgeschiedenis van Oost-Groningen. Met Martijn Folkers van RTV Noord, die al jaren in het zoutdossier zit, praten we na de documentaire verder over wat er nu speelt. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-april-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-april-2026 )

(01:48) Wereldnieuws uit Maastricht: mogelijk is het graf van d'Artagnan ontdekt. De vierde musketier heeft echt bestaan en stierf in 1673 bij het beleg van Maastricht. Nu is er onder een voormalig altaar een skelet gevonden. Wie was Charles de Batz de Castelmore graaf van Artagnan eigenlijk? We spreken erover met militair historicus Olaf van Nimwegen. (14:46) Meneer Dinges weet niet wat Swing is — dé hit van Johnny & Jones, het Nederlandse jazzduo dat in de jaren dertig razend populair werd. Max Kannewasser en Nol van Wesel: twee Joodse jongens, geïnspireerd door Amerikaanse swing. Tot de oorlog hun leven een onvoorstelbaar duistere wending gaf. Historicus en theatermaker Tijmen Dokter brengt hun verhaal in zijn voorstelling In Vredesnaam. (29:30) Komende woensdag is het 25 jaar geleden dat het allereerste homohuwelijk ter wereld werd voltrokken. En wel hier, in Nederland. Minder bekend is hoe dominees en gelovigen binnen de Protestantse kerk al vanaf de jaren '80 de weg bereidden. Oud-voorzitter van het Werkverband Homotheologen Bert Kuipers is te gast. (45:18) OVT-recensent Fresco Sam-Sin bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Moderne geschiedenis van het sociaal werk – Jos van der Lans Gravenberch Een Surinamer in Nederlands-Indië - Paul van der Heijden BEN IK MANNELIJK? – Het Noordbrabants museum (57:30) In het archief van Eye Filmmuseum liggen zo'n tweeduizend films uit de koloniale tijd. Beelden die lange tijd vooral één verhaal vertelden: dat van vooruitgang en orde. Maar wie goed kijkt, ziet ook uitbuiting en ongelijkheid. Vanaf 3 april opent de tentoonstelling Eye(s) Open, waarin kunstenaars dat archief van nieuwe perspectieven voorzien. We spreken met curator Hicham Khalidi en kunstenaar Sabine Groenewegen. (01:09:05) OVT Doc: Rolschaatsen op de snelweg Deze week debatteerde de Tweede Kamer over oplossingen voor de energiecrisis die is ontstaan door de oorlog met Iran. In dat debat werd ook de link gelegd met de oliecrisis in de jaren ’70 en er werd door de SGP zelfs geopperd opnieuw autoloze zondagen in te voeren. Dat voorstel werd niet erg serieus genomen, of zelfs als schrikbeeld afgeschilderd. Maar hoe ging dat in 1973, toen autoloze zondagen wel werden ingevoerd? Hoe reageerden de Nederlanders, en was het achteraf eigenlijk wel nodig? Michal Citroen maakte in 2013 een tweedelige documentaire waarin ze onder andere sprak met Ruud Lubbers, in 1973 minister van Economische Zaken. In deze uitzending een hermontage, gemaakt door Katinka Baehr. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-29-maart-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-29-maart-2026)

(01:57) Brandende vrachtschepen en raketten die inslaan op tankers: de Straat van Hormuz staat in het middelpunt van een internationale crisis. Het is een nieuw hoofdstuk in een eeuwenlange strijd rond een van de belangrijkste maritieme knelpunten ter wereld. We praten er over met VPRO-collega Abdou Bouzerda, journalist bij Bureau Buitenland en Midden-Oostenkenner. (16:26) Als de oorlog rond Iran zich uitbreidt naar de bronnen voor drinkwater in de Golfregio, zijn de humanitaire gevolgen niet te overzien, ziet politiek hydroloog Stefan Deconinck. Hij is te gast om het te hebben over verleden en heden van drinkwater als oorlogswapen. (29:42) In de zestiende eeuw breekt in Europa een ware jacht op oude teksten uit. Humanisten trekken langs kloosters en bibliotheken om Griekse en Romeinse manuscripten op te sporen; met de kennis uit de oudheid zouden ze Europa misschien opnieuw kunnen laten bloeien. Zo ook Arnoud van Eijndhouts uit Aarle-Rixtel, beter bekend als Arlenius. Hij reist naar Ferrara, Bologna en Venetië, en wordt zo een belangrijke schakel in de boekenwereld van de Renaissance. Schrijver en taalkundige Wim Daniëls, zelf afkomstig uit Aarle-Rixtel, reconstrueert zijn opmerkelijke leven in De boekhandelaar van Bologna. (43:46) OVT-recensent Sanne Frequin bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Killing the Dead, Vampire Epidemics from Mesopotamia to the New World - John Blair Heksenjacht - Maartje van der Laak Water & Licht - Tentoonstelling in het Dordrechts Museum (59:38) Roti, bakabana, bara en vele andere gerechten uit de Surinaamse keuken zijn tegenwoordig in Nederland gemakkelijk te vinden. Maar wat is de geschiedenis van die keuken, en waarom vinden we zo veel absurde fantasie-Surinaamse gerechten in de supermarkt? Dat zien we in de nieuwe theatervoorstelling Peper & Zuur?! van comedian Howard Komproe en kok Noni Kooiman. Beide theatermakers zijn te gast om ons door de culinaire geschiedenis van Suriname heen te loodsen. (01:09:47) OVT Doc: Voor Alia Nergens ter wereld hebben vrouwen zoveel beperkingen als in Afghanistan. ‘Genderapartheid’ heet het systeem van het tweede Talibanregime, waarin vrouwenrechten stelselmatig worden geschonden. Meisjes mogen vanaf hun twaalfde niet meer naar school; vrouwen mogen niet werken; er mag niet worden gezongen; en in het onderwijs zijn door vrouwen geschreven boeken verboden. Hoe dat is gekomen, is te horen in de documentaire Voor Alia van Maartje Duin. Voor Alia is een portret van de Afghaans-Nederlandse schrijfster Forugh Karimi, en via het verhaal over Karimi’s jeugdvriendin Alia komen we dichterbij deze pijnlijke geschiedenis. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-maart-2026 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-maart-2026 )