Podcast Lepiej Teraz

Jak młody emeryt ujarzmił piorun - i jak sława wciągnęła go z powrotem w światW 1748 roku Franklin oddał drukarnię obcemu człowiekowi, żeby wreszcie mieć czas na naukę. Kilka lat później był już jednym z najsłynniejszych ludzi świata - bo zabawka ze szkła i drutu doprowadziła go do czegoś, o co przez tysiąclecia zanoszono modły: do ujarzmienia pioruna. To opowieść o tym, co się dzieje, gdy w końcu robisz dokładnie to, co kochasz.To dziewiąta część biografii Benjamina Franklina w podcaście „Lepiej Teraz”. Pierwsza połowa przełomowej dekady: od szklanej rurki, przez błyskawicę ściągniętą z nieba, po człowieka, którego całe miasto obsypuje urzędami, aż na horyzoncie pojawia się wojna.W tym odcinku: ▪ Jak drukarz bez uniwersytetu wymyślił słowa, których fizyka używa do dziś▪ Prawda o latawcu: nie było małego dziecka, a eksperyment mógł go zabić▪ Dlaczego oddał za darmo wynalazek, który mógł uczynić go bogaczem (piorunochron)▪ Sztuczka, dzięki której wyciągnął od Zgromadzenia pieniądze na pierwszy szpital w Ameryce▪ Dlaczego „czas na naukę”, o który tak walczył, zaczął mu zjadać całe życieJeśli szukasz historii o tym, co się dzieje, gdy w końcu robisz to, co kochasz, Franklin przeszedł tę drogę 270 lat przed nami i zostawił dokładne notatki. Nagrywam sam, własnym głosem.Scenariusz powstawał z oryginalnych źródeł. Postaw mi kawę: https://suppi.pl/lepiejteraz🏛 Zostań Mecenasem i współtwórz ten podcast: https://patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:„The Autobiography of Benjamin Franklin” (domena publiczna, przekład własny z oryginału)Biografie: Walter Isaacson, H.W. Brands, Carl Van Doren, J.A. Leo Lemay, Joyce Chaplin, I. Bernard Cohenpisma i listy Franklina z Founders Online, National Archives - listy do Petera Collinsona (1747–1752), „Opinions and Conjectures” (1750),List do Cadwalladera Coldena (29.09.1748)Relacja z eksperymentu w Marly-la-Ville (10 maja 1752): Raport Thomasa-François Dalibarda dla Akademii Królewskiej Nauk oraz opis naocznego świadka, przeora RauletaPennsylvania Gazette (19.10.1752), „Poor Richard Improved” (1753)Relacja Josepha Priestleya, „The History and Present State of Electricity” (1767)Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Wrócił z Londynu jako nikt. Bez grosza, bez zawodu, który by go utrzymał, bez planu. A przez następne 10 lat zbudował coś, co przetrwało wieki. Ale zanim to się stało, najpierw prawie umarł. A potem stracił kogoś, kogo nie zapomniał do końca życia.To historia dekady, w której z wraku młodości powstaje jeden z najbardziej niezwykłych umysłów w historii. I człowieka, który traktował własne życie jak tekst do poprawienia, aż odkrył, że nie każdy błąd da się skorygować.Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazSubskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.Źródła pierwotne:Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Project Gutenberg; wydania Standard Ebooks, ushistory.org).„Plan of Conduct, 1726”, Founders Online, National Archives (The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1).„The Busy-Body, No. 1, 4 February 1729”, Founders Online.„The Nature and Necessity of a Paper-Currency, 3 April 1729”, Founders Online.„Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.„Poor Richard, 1733”, Founders Online.„Poor Richard, 1740”, Founders Online.„Hugh Meredith to Benjamin Franklin: Dissolution of Partnership, 14 July 1730”, Founders Online.„On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online (Pennsylvania Gazette, 30 grudnia 1736).„From Benjamin Franklin to Jane Mecom, 13 January 1772”, Founders Online.Polskie wydanie: „Żywot własny” Benjamina Franklina (materiał projektowy, do porównania; cytaty w scenariuszu tłumaczone bezpośrednio z angielskiego oryginału public domain).Źródła wtórne:Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”.H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”.Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”.J.A. Leo Lemay, „The Life of Benjamin Franklin”, t. 1-2.Nick Bunker, prace biograficzne o młodym Franklinie.Library Company of Philadelphia, materiały o założeniu biblioteki (1731).Benjamin Franklin Historical Society; Encyclopedia of Greater Philadelphia (hasło „Junto”); HistoryNet, „Benjamin Franklin’s Greatest Invention”; Pennsylvania Center for the Book (PSU).LISTA ŹRÓDEŁ CYTATÓW (każdy tłumaczony bezpośrednio z angielskiego):„Ci, którzy piszą o sztuce poetyckiej…” oraz cztery zasady: „Plan of Conduct, 1726”, Founders Online.„przestrzegany dość wiernie aż do starości”: Autobiografia (Founders/Gutenberg).Opis Denhama („radził mi jak ojciec…”) i choroby („poddał się w duchu…”): Autobiografia.„dziwna ryba… trochę szelmowski” (opis Keimera): Autobiografia.Zasady Junto („w szczerym duchu poszukiwania prawdy…”) oraz stałe pytania: Autobiografia / „Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.„harmonijny ludzki tłum” („a harmonious human multitude”): Carl Van Doren, „Benjamin Franklin” (zakończenie, s. 782).„Aby zapewnić sobie kredyt i reputację… na taczce”: Autobiografia.„Pracowitość tego Franklina przewyższa wszystko…” (dr Baird): Autobiografia.„napisał do niego szczery list… errata została w pewnym stopniu poprawiona” (dług Vernona): Autobiografia.„Jest pewna proporcjonalna ilość pieniądza…”: „A Modest Enquiry into the Nature and Necessity of a Paper-Currency”, 1729, Founders Online.„To była kolejna korzyść wynikająca z tego, że umiałem pisać”: Autobiografia.„dwaj prawdziwi przyjaciele, których dobroci nigdy nie zapomniałem…” oraz „często widywano pijanego na ulicach…”: Autobiografia.„Zaryzykowaliśmy jednak… poprawiłem tę wielką erratę najlepiej, jak umiałem”: Autobiografia.„wkład każdego stworzył kapitał książkowy wszystkich”: historyk Library Company (cyt. za Library Company of Philadelphia / Wikipedia).„poprawiły ogólną rozmowę Amerykanów…”: Autobiografia.Przepowiednia śmierci Titana Leedsa („nieubłagana śmierć…”, 17 X 1733, 15:29, koniunkcja Słońca i Merkurego): „Poor Richard, 1733”, Founders Online (oryg.: „He dies, by my Calculation made at his Request, on Oct. 17. 1733. 3 ho. 29 m. P.M….”).Sprostowanie o śmierci Franky’ego („Ponieważ krąży obecnie pogłoska…”): „On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online / Pennsylvania Gazette (oryg.: „…he was not inoculated, but receiv’d the Distemper in the common Way of Infection…”).„którego do dziś nie mogę wspomnieć bez westchnienia”: list do Jane Mecom, 13 stycznia 1772, Founders Online (oryg.: „…whom to this Day I cannot think of without a Sigh”).„W 1736 roku straciłem jednego z synów…”: Autobiografia (oryg.: „In 1736 I lost one of my Sons, a fine Boy of 4 Years old, by the Smallpox taken in the common way…”).

Czy wyczucie dobrego stylu może być narzędziem władzy? W dzisiejszym odcinku zabiorę Cię do Rzymu za panowania Nerona – świata ociekającego złotem, krwią i absolutnym brakiem gustu. Poznasz historię Gajusza Petroniusza, człowieka, który jako jedyny na dworze tyrana nie posługiwał się strachem, lecz elegancją.Dowiesz się:Dlaczego najpotężniejszy człowiek świata drżał przed opinią swojego „Arbitra”?Co wspólnego ma rzymski esteta z kultową rolą Bogusława Lindy w „Psach”?Jak Petroniusz zamienił własną śmierć w ostatnie, złośliwe arcydzieło wymierzone w cesarza?Dlaczego pieniądze bez smaku robią z nas klaunów, a smak bez pieniędzy – awanturników?To nie jest sucha lekcja historii. To opowieść o tym, jak zachować kontrolę nad własną narracją, gdy świat wokół Ciebie płonie. Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Źródła pierwotneTacyt, „Roczniki” (Annales), Księga XVI, rozdziały 17-20 – główne źródło o życiu i śmierci Petroniusza. Dostępne online w języku angielskim na stronie LacusCurtius (University of Chicago) oraz Poetry in Translation.Pliniusz Starszy, „Historia naturalna”, Księga XXXVII, rozdział 20 – wzmianka o zniszczonym pucharze murryńskim.Petroniusz, „Satyricon” – zachowane fragmenty ksiąg XIV-XVI. Dostępne w polskim przekładzie Mieczysława Brożka (PIW).Źródła cytowane:Opis śmierci Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18-19Charakterystyka Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18List do Nerona: Tacyt, Annales XVI.19Puchar murryński: Pliniusz, Historia Naturalis XXXVII.20Cytat o Sybilli: Petronius, Satyricon 48.8

To czwarty i ostatni odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.W poprzednim odcinku poznałeś historię jego wstrząsających doświadczeń w getcie warszawskim i przedsionku obozu zagłady w Izbicy Lubelskiej.Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, jest najbardziej gorzką lekcją o ludzkiej naturze, jaką znam.W tym odcinku: → Przejdziesz z Janem Karskim przez okupowaną Europę – od Warszawy przez Berlin, okupowana Francję, Pireneje do Gibraltaru→ Usłyszysz, jak najpotężniejsi ludzie świata reagowali na prawdę o Zagładzie→ Zrozumiesz, dlaczego człowiek, który widział piekło, milczał przez 35 latTen odcinek jest dla Ciebie, jeśli: → Chcesz zrozumieć granice ludzkiej empatii→ Szukasz odpowiedzi na pytanie, czy jeden człowiek może zmienić bieg historii→ Wierzysz, że prawda musi być mówiona – nawet jeśli nikt nie chce słuchać Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz(osobiście podziękuję Ci w podcaście)ŹRÓDŁA:Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, bestseller z nakładem ponad 400 000 egzemplarzy„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autoraRelacja Karskiego z rozmowy z prezydentem Rooseveltem – archiwum Muzeum Historii Polski (karski.muzhp.pl)Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons) – przełomowa biografia z przedmową Elie Wiesela„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki„Emisariusz Karski” – Maciej KozłowskiWywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM; 39 minut wykorzystanych w filmie „Shoah” (1985), pełne nagranie trwa 8-9 godzin„The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010) – dodatkowy film dokumentalny oparty na niewykorzystanych fragmentach wywiaduPrzemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTubeŹródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karskiYad Vashem – yadvashem.org/righteous/stories/karski.htmlPolscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-researchŻydowski Instytut Historyczny – jhi.pl (artykuły o Izbicy i listach pożegnalnych Zygielbojma)Georgetown University Archives – Jan Karski CollectionJan Karski Educational Foundation – jankarski.netGoogle Arts & Culture – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”Listy pożegnalne Szmula Zygielbojma:Żydowski Instytut Historyczny – jhi.pl/en/articles/farewell-letters-from-shmuel-zygielbojmFilmy dokumentalne:„Shoah” – Claude Lanzmann (1985)„The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010)„Remember This: The Lesson of Jan Karski” – film dokumentalny/teatralny z Davidem Strathairnem (2022)

To drugi odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji wielokrotnie przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.W poprzednim odcinku poznałeś historię jego zuchwałego przechytrzenia NKWD, by uniknąć nieznanego losu oficerów i w efekcie egzekucji w Katyniu. Zakończyłem na jego skoku z pędzącego pociągu. Dziś opowiem Ci, co stało się po tym jak nasz bohater uciekł z tego niemieckiego transportu jeńców wojennych w okolicach Kielc.W tym odcinku: → Dowiesz się, jak zwykły człowiek staje się kurierem tajnego państwa→ Poznasz metodę zapamiętywania, która pozwalała przenosić setki stron dokumentów w głowie → I zrozumiesz, dlaczego czasem jedynym wyjściem z piekła jest… wybór śmierciSłuchaj teraz i przekonaj się, dlaczego historia Jana Karskiego zmieni Twoje myślenie o sile człowieka.Wesprzyj mój podcast przez postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, pisana podczas wojny„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora„Emisariusz Witold” – Stanisław M. Jankowski (1991, Nowy Jork) – biografia oparta na wywiadach z KarskimWspomnienia Zbigniewa Rysia – „Wspomnienia kuriera” (2013)Wspomnienia Zofii Rysiówny – „Z przeżyć okupacyjnych”, Rocznik Sądecki, tom 9, Nowy Sącz, 1968Wywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMMPrzemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)„Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski (biografia polska)„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar PiaseckiŹródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karskiPolscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-researchGoogle Arts & Culture / Muzeum Historii Polski – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”Jan Karski Educational Foundation – jankarski.netArchiwum Georgetown UniversityWarsaw Institute – warsawinstitute.org/jan-karski-emissary-free-worldPolskie źródła regionalne:Twojsacz.pl – „28 lipca 1940: Akcja Szpital”Wojennysacz.pl – projekt historyczny „Wojenny Nowy Sącz”Sączopedia – lokalna encyklopedia historyczna

Hrabia. Pisarz-legenda. Majątek. 13 dzieci. Sława w całej Europie.I każdego wieczora chowa przed sobą sznur.Ten odcinek NIE jest o literaturze.Jest o momencie, gdy osiągasz wszystko, o czym marzyłeś — i nagle zadajesz sobie pytanie: – „Po co to wszystko?” Oparty na „Spowiedzi” Tołstoja — najbardziej brutalnej autobiografii kryzysu egzystencjalnego, jaką kiedykolwiek napisano. Dla każdego, kto czuje, że sukces nie dał mu szczęścia.ŹRÓDŁA:Lew Tołstoj, „Spowiedź” (Исповедь, 1879-1882), tłum. Jacek BaszkiewiczWiktor Szkłowski, „Lew Tołstoj”, W.A.B., 2008Antoni Semczuk, „Lew Tołstoj”, Wiedza Powszechna, 1987Paweł Basiński, „Lew Tołstoj. Ucieczka z raju”, Wydawnictwo MarginesyZofia Tołstoj, „Pamiętniki”, PWNBędę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

O 3 nad ranem usłyszałem w audiobooku zdanie, które sprawiło, że musiałem wstać z łóżka i je zapisać.Pewnie słyszałeś, że fantasy to „eskapizm”. Tolkien miał na to genialną odpowiedź, która otworzyła mi oczy na filozofię życia ukrytą we „Władcy Pierścieni”.Odkryjesz: Dlaczego audiobook daje ci coś, czego film nie może Czym Pierścień naprawdę nas kusi (nie złem) 3 funkcje fantasy, które odmienią Twoje myślenie Kto naprawdę uratuje świat, jeśli potężni nie mogą tego uczynić Wesprzyj podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA CYTATÓW I MATERIAŁÓWDzieła J.R.R. Tolkiena:• J.R.R. Tolkien, „Drużyna Pierścienia” (The Fellowship of the Ring),1954 – Prolog – Księga I, Rozdziały 1, 2, 6 – Księga II, Rozdział 7• J.R.R. Tolkien, „Dwie Wieże” (The Two Towers),1954 – Księga III, Rozdział 4 – Księga IV• J.R.R. Tolkien, „Powrót Króla” (The Return of the King), 1955 – Księga VI, Rozdział 1: „Wieża Cirith Ungol”• J.R.R. Tolkien, „O baśniach” (On Fairy-Stories), esej, 1947Listy J.R.R. Tolkiena:• „The Letters of J.R.R. Tolkien”, red. Humphrey Carpenter, 1981 – List 89 – o eukatastrofie i Zmartwychwstaniu – List 131 do Miltona Waldmana (1951) – o strukturze i znaczeniu utworu – List 184 – o naturze zła i Pierścienia