SURFsounds

In de vorige afleveringen kwam het gevoel dat mensen denken overgeleverd te zijn aan grote technologiebedrijven meermaals naar voren. Dat werd stellig ontkracht, maar in hoeverre kunnen we invloed uitoefenen op de koers van de technologie in ons leven? En hoe pakken we dat aan? In deze aflevering praten we met Marc Steen die zich bezig houdt met ethiek in technologie bij TNO en schrijver van het boek Ethics for people who work in tech en met Wladimir Mufty, adviseur publieke waarden bij SURF om antwoord te geven op de vraag wie stuurt wie? Wil je meer lezen over wat TNO doet? Bekijk het hier https://www.tno.nl/nl/ of lees het boek van Marc; Ethics for people who work in tech! Je vindt het via deze link: https://ethicsforpeoplewhoworkintech.com/ Wil je zelf aan de slag, Marc maakte een handig canvas wat hij gratis ter beschikking stelt: https://marcsteen.nl/docs/RapidEthicalDeliberationCanvas2024NL.pdf Tot slot, het paper waar Marc naar verwijst met ideeën over de krachten van Europa vind je hier https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23299460.2021.1904346 Een klein voorproefje uit het artikel: “Using imagination and hope I can imagine the following online services: a gründlich German search engine that gives reliable information and flags disinformation, an agréable French social network that promotes face to face encounters, instead of online rage and polarization, a duurzame Dutch navigation service that promotes using public transport, bikes and car sharing, an online supermercado diverso with roots in Spain, which pays fair salaries and allows workers to unionize, and a säker Swedish video communication platform that is both safe and easy to use, where safe refers both to mental wellbeing and cybersecurity. These services can be paid-for, possibly a handful of euros per month. Instead of ‘free,’ where you pay by giving away your personal data, your attention and your time.”

In deze vier-delige serie gaan we op zoek naar antwoorden op de vraag hoe herstellen we de verstoorde balans tussen macht en moraal in technologie en hoe zorgen we dat technologische vooruitgang weer ten goede komt aan iedereen? Met in deze eerste aflevering; Wat ging er mis? Want Social media, big tech, ai en nog veel meer, verzamelen zoveel data dat techgiganten je beter kennen dan jijzelf. Meer dan eens voelt het ongemakkelijk. En dat is het eigenlijk ook. Want de voorbeelden van de negatieve effecten zijn niet moeilijk te vinden. Toch brengt technologie ons ook vooruit en zijn er grote successen in bijvoorbeeld onderzoek, geneeskunde en veiligheid. Echter, er ontbreekt vaak een moreel kompas bij de ontwikkeling van nieuwe technologieën, of er wordt te weinig nagedacht over mogelijke toepassingen of uitwerkingen ervan. Omdat technologie zo breed aanwezig is in alle aspecten van de samenleving, zijn de belangen voor de samenleving groot, net als de kansen en de risico’s. Hoe kan het dat het dan toch zo’n ongereguleerd speelveld is? We gaan in gesprek met Marleen Stikker. Marleen stond aan de wieg van het internet in 1993 en met de Digitale Stad ontwikkelde ze de eerste gratis toegangspoort tot een virtuele gemeenschap op het internet. Daarnaast is zij oprichter, directeur en bestuurder van Waag Futurelab, een leidend Europees onderzoeksinstituut voor technologie en maatschappij, met open, eerlijke en inclusieve technologie. Zij neemt ons mee naar de begindagen en haar kijk op wat er nodig is om het internet weer te repareren. Wil je meer weten na het luisteren van deze podcast? Bekijk de website van Waag Futurelab: https://waag.org/nl/ of lees Marleens boek; Het internet is stuk. Een echte aanrader en zowel in lees- als luisterboek verkrijgbaar. Je vindt het hier: https://waag.org/nl/hetinternetisstuk/

Hoe kan het dat bestuurders niet altijd met de juiste informatie belangrijke beslissingen nemen op het gebied van cyberveiligheid? Spreken bestuurders en techneuten wel dezelfde taal? Hoe kunnen ze elkaar beter vinden op een plek waar vandaan ze vooruit kunnen? En hoe ga je dan vooruit? Uiteindelijk komt alles neer op het goede gesprek met wederzijds begrip van risico’s en belangen. Een startpunt dat logisch lijkt, maar toch zag Cyberweerbaarheidsspecialist Jeroen Brouwer het vaak mis gaan in de praktijk tussen bestuurders en ciso’s (chief information and security officers). Hij schreef het boek Cybersprookjes om ‘common ground’ te creëren. En hoe ga je dan vanuit die ‘common ground’ vooruit? Risicomanagementspecialist en schrijver van het boek Risicodialoog Martin van Staveren bedacht een nieuwe manier van risicomanagement. Een manier die cyberveiligheid weer terugbrengt in alle lagen en alle gesprekken in de organisatie.

Waarom schreef een grote groep cyberveiligheidwetenschappers vijf jaar geleden een brandbrief aan alle onderwijsinstellingen met de titel: Cloud: bezint eer ge begint? En wat doe je als bestuurder als je op zondagmiddag een telefoontje krijgt dat je bent gehackt? In deze aflevering spreken we met Roland van Rijswijk-Deij, professor aan de faculty of Electrical Engineering, Mathematics and Computer Sciences van Universiteit Twente en lid van ACCSS, Academic Cyber Security Society. Hij is één van de brievenschrijvers en ziet dat het thema steeds nijpender wordt. Dat het risico in de praktijk reëel is, weet onze gast Hans Schutte, bestuurder bij ROC Mondriaan als geen ander. Zijn ROC werd drie jaar geleden gehackt. Wat had hij nou willen weten voordat dit gebeurde? Je hoort het in deze nieuwe aflevering van Cybersturing.

Onderwijsgebouwen en klaslokalen zien er eigenlijk al heel lang hetzelfde uit. Maar steeds meer vragen technologische en maatschappelijke ontwikkelingen om een hervorming van de ruimte, zowel online als fysiek in de gebouwen. Los van de vraag wat er kan, hoe sturen we nu op wat we graag willen in de toekomst? Met futuring scenario's worden de oogkleppen afgegooid en kijken belanghebbenden samen vanuit verschillende perspectieven naar hoe de campus van de toekomst eruit zou kunnen zien en wat we nu moeten doen om dat te realiseren. Philip Stein interviewt in deze aflevering Barend Last, onderwijskundige en projectmedewerker Futuring bij SURF en Jasper van Winden, ontwerper van de futuring toolkit om te horen wat deze scenario's zijn en welke uitkomsten het heeft opgeleverd. Kijk voor meer informatie over futuring op SURF.nl of ga naar futurecampus.nl.

Er wordt al volop geëxperimenteerd met zogenaamde 'Smart Campus' toepassingen. Maar waar hebben we het dan precies over en waarom zou je hier als bestuurder iets mee willen op je eigen instelling? En zijn de studenten er eigenlijk wel blij mee? Robin van Schijndel, sectorhoofd campusdiensten aan de UvA en Thomas Esman, productmanager Smart Campus bij SURF vertellen vanuit ervaring en expertise hoe zij de Smart Campus zien, nu en in de toekomst. Wil je meer weten over de Smart Campus kijk dan https://www.surf.nl/smart-campus

AI biedt prachtige kansen voor onderwijs en onderzoek, maar er zijn ook risico’s en gevaren die met deze technologie gepaard gaan zoals discriminatie en mogelijk verlies van controle als AI slimmer wordt dan wijzelf. Invloedrijke experts, hoogleraren en techbazen waarschuwden onlangs voor de snelle opmars van AI en pleitten zelfs voor een tijdelijke ontwikkelstop. Is een ontwikkelstop ook in onze sector van toepassing? Welke risico’s en uitdagingen zien we in het onderwijs en onderzoek in het doorontwikkelen en gebruiken van AI? En hoe kunnen onderwijs- en onderzoeksinstellingen zorgen voor verantwoordelijk gebruik van AI? We gaan erover in gesprek met Peter-Paul Verbeek, rector magnificus van de Universiteit van Amsterdam en Duuk Baten, adviseur responsible AI bij SURF. Wil je meer weten over techniekfilosofie in het algemeen? Volg dan de tip van Duuk en lees het boek 'What things do" (in het Nederlands 'De daadkracht der dingen') van Peter-Paul Verbeek of volg de tip van Peter-Paul voor meer inzicht in AI en verantwoord gebruik wereldwijd via: https://www.unesco.org/en/artificial-intelligence/recommendation-ethics.

Wat is de impact van digitalisering op het toets- en beoordelingsproces in het onderwijs? Digitalisering biedt veel mogelijkheden voor het begeleiden en ondersteunen van een student door inzet van technologie bijvoorbeeld bij het geven van korte feedback loops. Tegelijkertijd roept de inzet van technologie ook vragen op rondom professionalisering en zeggenschap van de docent. Wie neemt uiteindelijk het besluit over de beoordeling: de software of de docent? Wat vraagt dit van docenten en opleidingen? Sharon Klinkenberg (projectleider werkgroep Toetsen op afstand en universitair hoofddocent bij communicatiewetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam) en Dominique Sluijsmans (lector integrale curriculumontwikkeling Hogeschool Rotterdam en werkzaam binnen de coöperatie toetsrevolutie) gaan hier met elkaar over in gesprek. Onder andere de Visietool en het Toekomstperspectief op (digitaal) toetsen en beoordelen komen aan bod.