WYWIADOWCY

Powstają niebezpieczne technologie manipulacji mózgiem. Pracuje nad tym nie tylko Elon Musk i jego Neuralink. Dr Alicja Puścian, badaczka mózgu, kierowniczka Laboratorium Neuroekonomii w Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego przedstawia aktualny stan badań nad nowymi metodami inżynierii biomedycznej, takich jak optogenetyka oraz chemogenetyka, które umożliwiają precyzyjną aktywację i modyfikację wybranych obwodów neuronalnych - innymi słowy w jaki sposób nowe technologie umożliwiają uzyskanie wpływu na nasze mózgi. Dr Puścian analizuje metody, które wykraczają poza interfejs mózg-komputer, realizowany poprzez fizyczne wszczepianie diod elektrycznych do kory mózgowej. Nasz gość porusza również zagadnienia neuroprzewidywania (neuroforecasting) oraz neuromarketingu, wskazując, jak algorytmy wykorzystują wiedzę o funkcjonowaniu układu nerwowego człowieka do modelowania zachowań konsumenckich w czasie rzeczywistym. Dr Puścian zwraca uwagę, że współczesne technologie bioinżynierii mają wielki potencjał medyczny, ale niosą ze sobą także ogromne zagrożenia, są bowiem firmy, które opracowują metody regulacji ludzkich zachowań na skalę masową.

Jaki był wpływ starożytnej Persji i zaratustrianizmu na kształtowanie się pojęć stanowiących fundament chrześcijaństwa i judaizmu? Historyk starożytności, dziekan Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò odpowiada na pytania o ewolucję wierzeń monoteistycznych na przestrzeni wieków kluczowych dla kształtowania się religii Persów, Żydów i chrześcijan. Nasz gość rzuca światło na wydarzenia, w których zrodziła się idea transcendentnego Boga, oraz na rolę, jaką w tym procesie odegrały starożytne elity. Jahwe był jednym z wielu bóstw izraelickich i dopiero w wyniku ewolucji oraz w okolicznościach tzw. niewoli babilońskiej stał się jedynym Bogiem. Czy zatem inspiracją dla transcendentnego Jahwe mógł być bóg Persów – Ahura Mazda? Prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò ma co do tej teorii poważne zastrzeżenia. Nie ulega jednak dla niego wątpliwości, że idee irańskiego reformatora religijnego Zaratustry w o wiele większym stopniu przeniknęły do chrześcijaństwa niż do judaizmu. Wyznawcy Jezusa, tworzący chrześcijaństwo w pierwszych wiekach po Chrystusie, mieli silne kontakty z kulturą irańską i inspirowali się wierzeniami Persów, co znajduje odzwierciedlenie w Nowym Testamencie. Z prof. Niesiołowskim-Spanò rozmawiamy także o historycznym Jezusie, próbując umiejscowić tę postać na mapie frakcji żydowskich jego czasów. Zdaniem naszego gościa Jezus z Nazaretu nie był – jak się często uważa – esseńczykiem. Nie był także ubogim człowiekiem z ludu. Zdaniem prof. Niesiołowskiego-Spanò Jezus był faryzeuszem, a do tego człowiekiem gruntownie wykształconym. Warto wysłuchać tego podcastu, aby poznać argumentację naszego gościa.

Profesor Hieronim Grala, wybitny historyk, badacz dziejów Rusi, były polski dyplomata w Moskwie oraz Petersburgu przekonuje, że śmierć Putina wcale nie musiałaby automatycznie skutkować końcem wojny na Ukrainie. To nie jest bowiem wojna jednego człowieka. Zdaniem profesora Grali każdy dorosły Rosjanin ma swój udział w tym konflikcie – jeśli nie wprost, to poprzez grzech zaniechania. Nasz gość nie pokłada również dużych nadziei w toczących się negocjacjach pokojowych. Putinowi bowiem zawieszenie broni zdecydowanie nie jest na rękę. Powrót z frontu do domów setek tysięcy rosyjskich żołnierzy wiązałby się dla reżimu rządzącego w Moskwie z ogromnym ryzykiem. Po pierwsze to skokowy wzrost i tak już rozpasanej przestępczości. Po drugie społeczeństwo zaczęłoby wreszcie otwarcie zadawać pytanie: „Gdzie jest to obiecane zwycięstwo?”. Jeśli zatem nie negocjacje pokojowe, to gdzie upatrywać szans na zakończenie tego konfliktu? Profesor Grala wskazuje, że władza na Kremlu może się zawalić pod ciężarem problemów ekonomicznych i społecznych, co nie raz było udziałem Rosji carskiej, a także doprowadziło do upadku Związku Radzieckiego. Ewentualna klęska Putina może stworzyć okoliczności do zakończenia wojny na, ale nie będzie równoznaczna z upadkiem Rosji. Dlatego los Ukrainy jest wysoce niepewny.

Miłosz Brzeziński, doradca w zakresie umiejętności psychospołecznych przekonuje, że przyjemność we współczesnym świecie jest grubo przereklamowana. Powinna być zapracowana oraz niezbyt duża. Poświęcanie zbyt dużej uwagi przyjemności jest niebezpieczne i często prowadzi do nałogów. W krótkim okresie każdemu służy obijanie, jednak bezczynność w długim okresie dla większości z nas jest katastrofą. Ponieważ naturalnym stanem człowieka jest zmaganie się z życiem i stawianie czoła przeciwnościom losu. To właśnie codzienne ciśnięcie daje nam poczucie sensu, a nie pławienie się w przyjemnościach. Nasz gość zdradza również jakie cechy - jego zdaniem - są domeną ludzi mądrych. Warto samego siebie kwestionować, warto dyskutować z osobami o innych poglądach, warto także balansować poczucie dobra własnego oraz dobra społecznego. W tej rozmowie Miłosz Brzeziński tłumaczy również jak wejść na drogę do mistrzostwa i na niej wytrwać. Na tej ścieżce pomocna może być najnowsza książka naszego gościa: "Miejski pustelnik. O niesamotnym życiu w samokontroli i czerpaniu z drogi ku mistrzostwu". Polecamy.

Ppłk Maciej Korowaj, analityk wojskowy, były oficer wywiadu tłumaczy jakie konsekwencje dla Polski i Europy ma ogłoszona niedawno nowa Strategia Bezpieczeństwa Narodowego USA. Czy decyzje Waszyngtonu pod przywództwem Donalda Trumpa mogą doprowadzić do proliferacji broni jądrowej? A jeśli tak, to czy Polska powinna myśleć o pozyskaniu takich zdolności?Z naszym gościem rozmawiamy także o kierunku zbrojeń polskiej armii, możliwości przywrócenia poboru oraz sposobach odpowiadania na powtarzające się rosyjskie prowokacje.Ppłk Korowaj podsumowuje mijający rok i dzieli się swoimi predykcjami na rok 2026. Jeśli wojna na Ukrainie się skończy - co jak przewiduje nasz gość jest wielce wątpliwe - to możemy się spodziewać raczej "zgniłego pokoju" niż traktatu, który usatysfakcjonuje którąkolwiek ze stron. Ani Putinowi nie zależy dzisiaj na kończeniu tej wojny, ani wspierającym Rosję Chinom. I to właśnie Chińczycy, zdaniem naszego gościa, jako jedyni mają narzędzia do zatrzymania konfliktu na Ukrainie.

Prof. Bogdan Góralczyk, jeden z najbardziej znanych polskich sinologów tłumaczy jak funkcjonuje system władzy w Chinach pod rządami Xi Jinpinga oraz dlaczego jest o wiele bardziej autokratyczny od modelu zarządzania, który wprowadził Deng Xiaoping, dzięki któremu Chiny otworzyły się na świat i dokonały wielkiego skoku cywilizacyjnego. Zdaniem naszego gościa Xi dysponuje obecnie władzą iście cesarską, co w dłuższej perspektywie okaże się dla Państwa Środka destrukcyjne. Prof. Góralczyka pytamy także o to, jaką ideologią kieruje się dzisiaj Komunistyczna Partia Chin i czy przeciętny Chińczyk wciąż wierzy w komunizm. A jeśli nie w Marksa i Lenina to w co wierzą zwykli Chińczycy? W tym kontekście nasz gość wskazuje na wszechobecny w Państwie Środka kult pieniądza. Oczywiście w naszej rozmowie nie brakuje również wątków rywalizacji chińsko-amerykańskiej. Profesor Góralczyk komentuje niedawne osobiste spotkanie Donalda Trumpa z Xi Jinpingiem, po którym stosunki na linii Waszyngton-Pekin delikatnie deeskalowały. Ale wszyscy możemy być pewni, że starcie gigantów trwa, a jego wyniku nie da się przewidzieć. Pytany o to, jak wyglądałby świat pod chińską dominacją, prof. Góralczyk uspokaja, że Chiny nigdy nie będą mocarstwem uniwersalnym, ponieważ ich język oraz kultura są wsobne i jako takie nie mają potencjału do ekspansji. Nie będzie więc Pax Sinica. Ponieważ nasz gość jest także znawcą spraw Węgierskich, w tym podkaście nie brak również kilku pytań o Viktora Orbana. Prof. Góralczyk nie wyklucza scenariusza, w którym w nadchodzących wyborach Fidesz przegrywa. Ale czy porażka wyborcza będzie oznaczała koniec władzy Orbana? Tego już nasz gość pewien wcale nie jest.