Zwijgen is geen optie

Peter Verhelst is dichter. Hij verkondigde op zijn 9e jaar de nieuwe Jan van Eyck te worden. Dat klinkt misschien een beetje grotesk, maar de vreugde die hij voelt wanneer hij iets maakt, tekent, schildert, klinkt ons net heel belangrijk. Jan van Eycks schilderstalent had hij niet. Maar na twee minuten luisteren is het duidelijk wat zijn penseel is: woorden. Hij schildert een wereld met zijn woorden en wij voelen ze trillen in onze buik. Hij zegt: thuiskomen. En wij voelen het. Hij zegt: passie. En wij verlangen ernaar. Wij kunnen enkel navertellen hoe een gesprek bij ons aan tafel is verlopen, maar je moet het zelf luisteren om het te voelen. Om er iets aan te hebben. Iets redelijk onbeschrijfelijk navertellen, is nu eenmaal niet eenvoudig. En dat geldt ook voor ons gesprek met Peter Verhelst én zijn poëzie. Je moet het zelf lezen, luisteren, liefst met je hele lijf, om het te begrijpen. Wij kunnen je enkel de belofte doen dat het je tijd waard zal zijn. Als ons leven een cake was, dan heeft die dankzij Peter een extra laag vulling gekregen. Kijk of luister hier naar het heerlijke gesprek met een heerlijk mens, hierzoSteun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken Hoofdstuk 1: Schilderen met woorden (6:23) Peter vertelt over zijn goesting om met keramiek of met tekenen en schilderen bezig te zijn. En over hoe hij dat gevoel zo dicht mogelijk tracht te benaderen in zijn schrijven. Hoofdstuk 2: Betekenisdieren (11:22) Over kunst die vaak heel verklarend en psychologiserend werkt, terwijl Peter net door het beschrijven van beelden emotie en betekenis wil oproepen bij de lezer. Hoofdstuk 3: Waarvoor je bedoeld bent (19:51) Over het belang van rituelen en hoe ze je terugbrengen naar het hier en nu, naar het kleine, naar wat echt belangrijk is. Over de schoonheid van je plaats in de wereld ontdekken en de essentie van kunst. Hoofdstuk 4: Prachtige details (30:16) Over kunst en religie. Over het leven, de verpletterende realisatie dat we stofjes zijn met een gsm en hoe kunst helpt om daarmee om te gaan. Hoofdstuk 5: Een fontein (37:00) Over Peters creatieve proces, hoe hij denkt al schrijvend en hoe inspirerend een rit van Brugge naar Groningen kan zijn. Over hoe verdriet je verandert. Hoofdstuk 6: The horror (45:16) Over het wezen van oorlog en hoe je in cynische tijden nog kan kiezen voor een zacht leven. Hoofdstuk 7: Dat dat kan (54:10) Over schoonheid in de meest duistere omstandigheden. Over het afscheid van zijn vader.

Er was een jeugdcentrum in Mechelen, opgestart door jongeren van de eerste generatie. Ze hadden geen plek, dus hebben ze die zelf maar vanaf nul uitgevonden. Naar alle maatstaven waren ze activistisch. En zo gemakkelijk te vergeten. Behalve door Robin. Als regisseur wil Robin Vanbesien gediscrimineerde mensen weerklank geven. Zijn missie is niet om mensen een stem te geven, die hebben ze al. Hij probeert met zijn films zoveel mogelijk mensen te doen luisteren. Robin ziet iets en blaast het dan wind in de zeilen. Zo heeft hij een film gemaakt over dat jeugdcentrum in Mechelen. Net verscheen van hem ook de film Hold on to her, over Mawda Shawri, het tweejarige meisje dat op 17 mei 2018 op de E42 overleed door een politiekogel. Bij ons aan tafel vraagt hij zich af hoe je zulke mensen of verhalen in beeld brengt — je richt daar niet zomaar een camera of een methodiek op. Zijn uitgangspunt is altijd: ik weet niet hoe ik het moet doen. En dan gaat hij op zoek. Voor Hold on to her ging Robin terug naar de E42 en vond daar na uren rondhangen helemaal niets. Naast de feiten die hij voor zich laat spreken, voel je in zijn film ook die leegte. En die is symbolisch voor de manier waarop het lot van Mawda is ontkend en toegedekt. Lees meer op https://zwijgenisgeenoptie.be/robin-vanbesien Steun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO.Hoofdstukken (1:42) Hoofdstuk 1: Chief CheerleaderOver een jeugdhuis in het Mechelen van de jaren '70 opgericht door jongeren van de eerste generatie. Over Wind in de zeilen geven en cheerleaden voor zij die anders niet gehoord zouden worden. Over weerklank. (5:19) Hoofdstuk 2: Een plek van afwezigheidOver kunstopleidingen die vooral aan deconstructie doen en de vraag hoe het dan wel moet. Over de autosnelweg als plek van afwezigheid, die symbool staat voor de onttrekking van enige vorm van verantwoordelijkheid door het beleid. Over Robins zoektocht naar aanwezigheid, schoonheid en poëzie op deze plek van tragedie. (10:21) Hoofdstuk 3: Daar moeten we het over hebbenOver de blik van verontwaardiging, over schuld, systemische schuld, niet de persoonlijke schuld van die ene politieagent. Over het beleid dat dit voorval mogelijk heeft gemaakt. (17:50) Hoofdstuk 4: Dienend auteurschapOver de rol die Robin zelf speelt als kunstenaar met privileges. Over je eigen privilege gebruiken om anderen te laten weerklinken. (26:07) Hoofdstuk 5: Respect voor wie geprobeerd heeftOver de hoorzittingen die Robin organiseerde rond de zaak en over het actief luisteren naar elkaar. Over het collectieve rouwproces. Over het nut van activisme als herdenking, als inspiratie, als eerbetoon.

Ike Teuling noemt zichzelf op linkedin een campagnestrateeg. Ze helpt burgergroepen en middenveldorganisaties met hun acties. Ze denkt strategisch na over activisme en effectiviteit. Ze is actief bij heel veel groepen, al vind je daar opvallend weinig bewijs van via Google. Met Ike hadden we het over de verschillende vormen van activisme, over machtsopbouw en de verschillende fases van een sociale beweging. Over wat er eigenlijk echt nodig is om de polarisering te doorbreken. Over vakbonden, over politie en gas-boetes. Over hoe je activist moet zijn en hoe je dat kan volhouden. Lees meer op https://zwijgenisgeenoptie.be/ike-teuling Steun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO.Hoofdstukken (1:02) Hoofdstuk 1: Soorten activismeIke heeft het over enkele burgerlijk ongehoorzame acties waar ze al dan niet aan meegedaan heeft. Over waarom anonimiteit handig is als activist en wat ze kan vertellen zonder in de problemen te komen. (6:41) Hoofdstuk 2: MachtsopbouwIke maakt een onderscheid tussen effectief en en ineffectief activisme. Onder die tweede vallen veel samenwerkingen met grote bedrijven. Samenwerken kan pas nadat je macht opgebouwd hebt. Ze praat over de verschillende activistische rollen en de fases van een sociale beweging. (19:04) Hoofdstuk 3: HersocialiserenOver de nadruk die nog steeds gelegd wordt op het individuele activisme, ten nadele van het collectieve. Over de verzuiling en wat verloren is gegaan. Over onze rol als consument die vandaag onze rol als burger volledig overschaduwt. (27:58) Hoofdstuk 4: In Ninove van deur tot deur Over extreem rechts, hoe we ze vandaag bestrijden en hoe je ze eigenlijk zou moeten bestrijden. Over machtsopbouw door deur aan deur te gaan en mensen aan je te binden. (31:28) Hoofdstuk 5: De vakbond Over de logge, duffe vakbond die wel een enorme macht heeft. Over wat er gebeurt als ze wel meedoen. Over onorthodoxe methodes die het vakbondskader afkeurt, maar waar individuele vakbondsleden wel voor te vinden zijn. Over stakingen en wie je ermee stoort. (40:11) Hoofdstuk 6: Consent Over de activistische groeperingen waarin Ike actief is en hoe daar beslissingen worden genomen. Over de praktijk van beslissen in consent/consensus. Over compenseren voor natuurlijke machtsdynamieken ofte hoe maak je de luidste stiller en de stilste luider? (49:49) Hoofdstuk 7: Repressie Over confrontaties met de politie en hoe groeperingen daarmee omgaan. Over verschillende reacties van politie naargelang het thema. Over oud en nieuw activisme. Over de methodes die gebruikt worden om protest te onderdrukken.

Sibo Kanobana is docent sociolinguïstiek en postkoloniale studies aan de Open Universiteit van Nederland. In zijn boek Witte orde toont hij aan dat de geschiedenis van ideeën geen frivole, intellectuele bezigheid is, maar een politiek strijdveld met winnaars en verliezers. Zijn boek gaat in op de etymologische oorsprong van het woord 'ras'. Op de juridische oorsprong van racisme om de economische belangen van de slavenhandel te dienen. Op het ontstaan van biologisch ras als verantwoording voor het koloniale project. En op hoe heel die geschiedenis vandaag structureel verankerd zit in ons systeem en nog steeds veel slachtoffers maakt. Met Sibo hadden we het over macht en strijd. Over 'blank' en 'wit' en de kracht van woorden. Over diversiteit in reclame en de perceptie van het wokedebat. Over de angst voor wanorde en de nood aan chaos en vernieuwing. Over de subtiliteit van racisme, over standbeelden en over een democratisch experiment in het Midden-Oosten. Lees meer op https://zwijgenisgeenoptie.be/sibo-kanobanaSteun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken (1:06) Hoofdstuk 1: Blank én witOver het opzet van Sibo's boek Witte orde. Over Michel Foucault en de machtsstrijd in het grote en in het alledaagse. Over het belang van woorden en de unieke case van de Nederlandse taal waarin we de woorden 'blank' én 'wit' hebben. (6:33) Hoofdstuk 2: De golfclubOver échte versus schijnbare verandering. Over diversiteit in de reclame en hoe dat tegelijk goed en niet genoeg is. Over kleur in de golfclub versus kleur op de poster van de golfclub. (12:24) Hoofdstuk 3: PosterboyOver Sibo's persoonlijke traject. Over de subtiele manieren waarop racisme in je kop kruipt. Over dat een leuke discussie voor de ene een slapeloze nacht voor de andere kan betekenen. (23:23) Hoofdstuk 4: Het WokedebatWat is het ergst? Racisme of de strijd tegen racisme? Over de framing van het wokedebat. Over de strijd tegen een overtuiging die zichzelf als neutraal en rationeel ziet. (31:16) Hoofdstuk 5: Allemaal knutselaarsOver politiek immobilisme en de onmacht van lokale politici om echt iets te veranderen. Over standbeelden bekladden en eeuwenoude tradities in vraag stellen. Over chaos die - in tegenstelling tot wanorde - tot vernieuwing kan leiden. (37:24) Hoofdstuk 6: Open grenzenDe geschiedenis van grenzen. Over hoe het sluiten van grenzen vooraf ging aan het moreel onderbouwen daarvan. Over Europese versus Syrische vluchtelingen. Over gezinshereniging en de angst voor een horde barbaren die al onze vrouwen komen verkrachten. (42:48) Hoofdstuk 7: RazaDe etymologische geschiedenis van het woord 'ras' valt terug te brengen tot het Iberisch schiereiland van de 15de eeuw. De logica die daar voor religie werd gebruikt, werd vervolgens gekopieerd in de kolonies om doelbewust witte en zwarte mensen uit elkaar te spelen. (49:23) Hoofdstuk 8: Van biologisch ras naar cultuurOver het nieuwe paradigma van culturele diversiteit dat na de Tweede Wereldoorlog opkwam. Over een nogal statische blik op cultuur die alles doet verstarren en verharden. Terwijl culturen, als je ze met rust zou laten, heel mooi in en naast en op en over elkaar vloeien.

Carlijn Kingma is onderzoeker, kunstenaar en cartograaf. Ze onderzoekt complexe systemen en zet ze om in giga-gedetailleerde tekeningen. In haar meest recente tekening ‘Het waterwerk van ons geld’ tracht ze het geldsysteem te vatten. We hadden het met Carlijn over geld en (on)rechtvaardigheid. Over de plaats van de mens in het systeem. Over hoop en cynisme en hoe we geldcreatie anders zouden kunnen aanpakken. Meer op https://zwijgenisgeenoptie.be/carlijn-kingma Steun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO.Hoofdstukken (1:19) Hoofdstuk 1: Een disfunctioneel irrigatiesysteemCarlijn vertelt over haar kaart, die de complexiteit van ons geldsysteem tracht te vatten. Ze legt uit wat haar werk op de meest uitgezoomde schaal probeert te vertellen. Over een financieel systeem dat ten dienste van de maatschappij zou moeten staan maar eigenlijk vooral zichzelf groter maakt. (7:46) Hoofdstuk 2: Waar hangt een dame haar tasje op? Over Carlijns opleiding als ingenieur-architect en de incentive om vooral niet speciaal of origineel te zijn. Over megalomane architectonische utopieën waarin geen plaats is voor de mens. Over boven of in je ontwerp gaan staan. (16:00) Hoofdstuk 3: Het is super politiekOver de toekomstscenario's die Carlijn ontwikkelde voor ons geldsysteem. Over hoe je daarin nog bescheidener moet zijn en eerlijker over je politieke insteek. Over geldcreatie zoals het vandaag werkt. (25:13) Hoofdstuk 4: Val dan maar omOver het alternatief voor de commerciële banken als opslagplaats voor al ons geld. Over de digitale euro. (33:21) Hoofdstuk 5: Dubbel dividendOver nog meer absurditeiten in het systeem, waarbij pensioenfondsen een wereld mee creëren waarin je niet op pensioen wil zijn. (38:32) Hoofdstuk 6: CynismeOver de kleine mens vs. het grote systeem en hoe je dat ook kan verlammen. Over hoop in de duisternis. Over burgerschap (42:42) Hoofdstuk 7: Het spel moet rechtvaardigerOver politieke actie als burger en als consument. Over samen in de plaats van alleen en hoe collectieve actie ook echt iets kan veranderen. Over het compleet gebrek aan politieke actie. Over een samenleving die applaudisseert voor passief inkomen maar mensen in financiële problemen leert om 'beter met hun geld om te gaan'

Caroline Huyghe is een Antwerpse onderneemster die in 2022 Coup de chocolat overnam. Dat is een chocoladefabriek die alle stappen in de ketting goed wil doen, die én eerlijke prijzen betaalt aan de boeren, én de bonen CO2 neutraal met zeilschepen naar hier brengt, én heel lekkere, betaalbare en gezonde chocolade maakt. Voordien werkte ze bij Rikolto en trachtte ze pilootproject per pilootproject de globale voedingsindustrie te veranderen. Met Caroline hadden we het over de cacao-industrie en haar strijd met de zogenaamde 'Big Choco'. Over verandering of dan vooral het gebrek eraan. Over boeren in het globale zuiden en hoe hun situatie verbeterd zou kunnen worden. Over succesvolle pilootprojecten die als greenwashing worden gebruikt. Over impact en druppels en hete platen. Lees meer op https://zwijgenisgeenoptie.be/caroline-huygheSteun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken (0:55) Hoofdstuk 1: Chocolade is een verhaalCaroline vertelt over Coup de chocolat, over de prijzen die ze gewonnen heeft met haar chocolade, over de manier waarop de bonen tot hier komen en over de fijne en iets minder fijne kanten van zo'n korte keten. (6:57) Hoofdstuk 2: FermenterenOver de huidige situatie in de cacao-industrie en de grote opkopers die na de mislukte oogst in West-Afrika onder meer richting Colombia trekken. Over het gevaar dat daarin schuilt en de ambachtelijke productie die in het gedrang zou kunnen komen. Over het belang van fermenteren. (13:20) Hoofdstuk 3: Big ChocoOver het trechtermodel, waarbij 3 grote bedrijven comfortabel genesteld zitten tussen heel veel boeren aan de ene kant en heel veel consumenten aan de andere. Over het effect daarvan op de kwaliteit van onze voeding. Over stapjes die in de juiste richting worden gezet. (21:44) Hoofdstuk 4: NaïefOver de twintigjarige Caroline die de wereld ging veranderen via de CSR van grote bedrijven. Over haar carrière bij Rikolto, waar ze aan de slag ging met boeren in Vietnam. Over het perspectief van die boeren en hoe hun situatie verbeterd kan worden. (27:55) Hoofdstuk 5: Samen met de bedrijvenOver projecten van Rikolto waarbij de grote bedrijven en de kleine boeren mee aan tafel zaten. Over de tegengestelde belangen die er zijn tussen de boeren en de bedrijven en over de alom tegenwoordige heilige winst. Over de 'vrije keuze' van de consument die eigenlijk ook helemaal niet zo vrij is. Over speculeren op voeding. (35:58) Hoofdstuk 6: 1%Over de gonzende aanwezigheid van de bedrijven en het contrast met de mensen die ervoor werken en vol goede bedoelingen zitten. Over weten dat die bedrijven veel beter vertellen over het goede dat ze doen dan dat ze het effectief doen. En over weten dat jij met je NGO project mooi in dat groengewassen beeld past. (41:58) Hoofdstuk 7: Theory of changeOver de grootse ideeën rond systeemverandering en de botsing met de realiteit. Over de vertaling van pilootproject naar meer algemene verandering die veel te traag gaat. Over wetgeving als ultieme hefboom om iets te veranderen. (46:47) Hoofdstuk 8: FacilitatorOver de diplomatische rol van facilitator die met iedereen aan tafel moet kunnen zitten. Over de tanker bijsturen en bedrijven veranderen van binnenuit. Over druppels op de hete plaat en de vraag waarom die plaat zo heet is. Over de verpletterende verantwoordelijkheid van overheden.

Marjolein 't Hart is emeritus professor geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Ze is gespecialiseerd in globale processen van staatsvorming en dan vooral de vorming van Nederland. Ze schreef uitgebreid over de link tussen oorlog en kapitalisme en hoe die het ontstaan van de Nederlandse staat faciliteerde. Ze vertelt dat verhaal uitgebreid in haar boek Oorlog en ongelijkheid. We hadden het met Marjolein over haar avonturen in anarchistische kringen in de jaren '70. Over gehoorzaamheid en de vraag waarom mensen niet in opstand komen tegen het systeem. Over belastingen en de link met democratie. Over de vorming van Nederland, de Tachtigjarige Oorlog en wie daar rijk van werd. Over hoe al die structuren doorwerken tot de dag van vandaag. Over je verzetten als kleine mens in die grote structuren.Steun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken (1:03) Hoofdstuk 1: De anarchistische periode Marolein vertelt over de jaren '70, over hoe ze actief was bij de anarchistische organisatie Rode Hulp en hoe ze zich trachtte voor te bereiden op Wereldoorlog 3. Over de dynamieken binnen die organisatie en waarom ze er uiteindelijk uitstapte. (7:21) Hoofdstuk 2: Belastingen en democratie Over belastingen als motor van de democratie. Over autoritaire regimes die bijna altijd andere inkomstenbronnen hebben dan belastingen en democratische processen die op gang komen door elk jaar van je bevolking geld te vragen en daar verantwoording voor af te leggen. (13:04) Hoofdstuk 3: Geschiedenis van structuren *Over de staatsvorming van Nederland, de band met belastingen en kapitalisme. Over structuren die meer invloed hadden op de geschiedenis dan individuen en hun heroïsche verhalen.* (22:48) Hoofdstuk 4: Rijk door oorlog Over de mechanismen die ervoor zorgen dat Nederland als eerste staat rijk kon worden door oorlog te voeren. Over wapenhandelaars en politici. (30:42) Hoofdstuk 5: Niet goed voor de handel Het verhaal van Jan Pieterszoon Coen en het eiland Banda. Over de discussies die toen weinig last hadden van morele overwegingen en vooral gingen over wat al dan niet goed was voor de handel. (35:17) Hoofdstuk 6: Ongelijkheid Over hoe de Tachtigjarige Oorlog en de Gouden Eeuw samen konden gaan. Over hoe de Gouden Eeuw voor de ene ten koste gaat van de andere. Een tutorial voor rijke mensen om nog rijker te worden, in tijden van oorlog of in tijden van klimaatcrisis. (45:25) Hoofdstuk 7: Om erger te voorkomen Over het perverse mechanisme van investeren in de staatsschuld dat vandaag nog altijd aan de hand is en onze onmacht om daar iets aan te doen. Over het klein sprankeltje verzet en hoop dat dan wel te vinden is.

Waarom nog warmtepompen installeren als de ijskappen al aan het smelten zijn? Waarom nog protesteren als er toch niet geluisterd wordt? Waarom nog stemmen als de uitslag bij voorbaat vast lijkt te liggen? Kortom: heeft het zin om te blijven proberen? En zo ja, doe ik dan wel genoeg? En waar halen de Zwijgen is geen optie-gasten de energie vandaan om hun schijnbaar onmogelijke doelen te blijven nastreven? Al onze gesprekken leerden Anthony dat hij zich niet schuldig hoeft te voelen om wat hij niet doet, maar trots kan zijn op waar hij - bewust en onbewust - wel het verschil maakt. En dat schreef hij schoon, verstandig en grappig neer in dit kersverse boek, voor jou om te lezen. Omdat 'niet genoeg' toch meer dan voldoende kan zijn. Omdat hij, ongeacht het resultaat, een goed mens is. En jij ook. Koop het boek: https://zwijgenisgeenoptie.be/waarom-ik-een-goed-mens-ben-en-jij-ook/Meer over deze aflevering: https://zwijgenisgeenoptie.be/anthony-bosschem-boek Steun Zwijgen is geen optie en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO.Hoofdstukken: (1:12) Hoofdstuk 1: De rijkdom van dat weefsel(6:57) Hoofdstuk 2: Lieve geheugensteuntjes(10:36) Hoofdstuk 3: Mag ik hier zijn?(17:10) Hoofdstuk 4: Het bedelaarsdilemma (20:11) Hoofdstuk 5: Voor die drie (27:20) Hoofdstuk 6: One must imagine Sisyphus happy