De Jortcast

De waardering van SpaceX is meer dan honderd keer de omzet en het bedrijf maakt verlies. Toch leek de beursgang de eerste dagen een groot succes. Ook OpenAI en Anthropic hebben hun beursgang aangekondigd. Barst de AI-bubbel straks? En wat betekent dat voor de beurs? Te gast hierover is dr. Dirk Gerritsen, universitair hoofddocent bij de sectie Finance, verbonden aan de Utrecht University School of Economics. Gerritsen weet alles van de beurs: ga niet voor de korte termijn en houd het hoofd koel. Maar hoe doe je dat als de adviezen van finfluencers je om de oren vliegen? Precies dat onderzocht de beurs-expert: levert luisteren naar een finfluencer iets op? Of zorgen ze er vooral voor dat je geld verliest?

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Arend Kisteman (VVD) over de extra kosten die je maakt als je het WK op groot scherm laat zien als horeca-ondernemer. Te gast is dr. Peter Malcontent (UU), gespecialiseerd in mensenrechten en het Palestina-Israelconflict over de Irandeal en de sleutelrol van Netanyahu. Onze jonge dr. Gijs Verhoeven (TU Eindhoven) heeft de oplossingen voor netcongestie onderzocht. En we geven geen beleggingsadvies, maar stellen wel de vraag of we moeten beleggen in de AI-bedrijven die nu naar de beurs gaan met dr. Dirk Gerritsen (UU). Hij onderzoekt de financiële markten, financiële instellingen en het gedrag van financiële consumenten.

Diep in de aarde ligt een onzichtbare kracht die onmisbaar is voor het leven op aarde. Het aardmagnetisch veld ontstaat in de vloeibare buitenkern van onze planeet. Zonder deze kracht geen kompas, maar het beschermt ons ook tegen de elektromagnetische straling van de zon. Aardwetenschapper dr. Lennart de Groot is verbonden aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in aardmagnetisme. Wat blijkt? De magnetische polen zijn aan het verschuiven: vorige eeuw lag de noordelijke pool bijvoorbeeld boven Canada, nu ligt deze boven Siberië. De polen zijn niet alleen aan het dolen, de sterkte van de kracht is ook afnemend. Hoe zorgelijk is dit? En hoe moeten we deze onbegrepen kracht begrijpen?

Met de beursgang van SpaceX is Elon Musk de eerste biljonair op deze aarde. Naast zijn rijkdom heeft hij ook nog eens veel invloed op wat er in de wereld gebeurt: zijn satellieten van Starlink waarmee hij oorlogen kan stilleggen, zijn social media kanaal X waar hij de polarisatie nog wat kan aanvuren en zijn nauwe banden met Donald Trump. Heeft deze man te veel macht en te veel geld? Of is dit een fenomeen van alle tijden, denk aan mannen als Ford en Rockefeller? Te gast is cultuurfilosoof dr. Jelle van Baardewijk, die gespecialiseerd is in bedrijfsethiek. Aan hem de vraag of er een grens is aan rijkdom en aan invloed. Artikel van The Economist: https://www.economist.com/business/2026/04/16/could-ais-leading-men-become-as-powerful-as-ford-or-rockefeller

De Russen hebben een geschiedenis van jaloerse en moordende staatshoofden. Kijken alleen al naar de tsaren die ze hebben gehad. Jort Kelder vraagt Ruslandkenner en historicus prof. dr. Hans van Koningsbrugge (RUG) naar zijn favoriete tsaren zoals Catharina de Grote met al haar minnaars. Of, dichter bij het heden, de playboy-leefstijl van Breznjev. Ook zit prof. dr. Rik Peels, filosoof en theoloog (VU), aan tafel die zich ook verdiept in radicaal gedahtengoed, maar dan dat van het volk. Hij is bezig het schrijven van een boek over de grenzen van het radicalisme en dat zal dit jaar verschijnen.

Een doorbraak in de oorlog in Oekraïne zal nog lang op zich laten wachten, dat zegt prof. dr. Hans van Koningsbrugge (RuG). Rusland bereidt zich namelijk juist voor op een strijd van de lange adem: met nieuwe rekrutering en een mogelijke, volledige mobilisatie. Bovendien kan Poetin, nu het Russische dodental tot in de honderdduizenden oploopt, niet meer uit het conflict stappen zonder enorm gezichtsverlies te lijden. Tegelijkertijd ziet Van Koningsbrugge dat Oekraïne steeds sterker staat. Zelensky’s recente brief aan Poetin moet volgens hem niet worden gezien als een teken van zwakte, maar juist als een tactische zet. Oekraïne is strijdlustig, ontwikkelt steeds betere drones en weet Rusland op meerdere fronten onder druk te zetten. Hoe lang kan Rusland dit volhouden? Ontstaat er een oppositie tegen Poetin onder de elites? En welke rol moet Europa spelen nu Rusland zich instelt op een langdurige oorlog? De econoom die Van Koningsbrugge bedoelde, die zei dat Rusland niet was gestegen in de ranglijsten van gemiddelde inkomens tijdens de economische top in St. Petersburg, was Robert Nigmatulin. En de documentaires zijn hier te vinden: The great art swindle (https://npo.nl/start/afspelen/the-great-art-swindle) Mr. Nobody tegen Poetin (https://npo.nl/start/afspelen/mr-nobody-tegen-poetin)

Wat ons niet gaat lukken bij het WK voetbal, lukt ons wel in de wetenschap. Daar behoort Nederland bij de wereldtop. Volgens prof. dr. Marcel Levi, naast internist ook voorzitter van de NWO, hoeven we niet op te kijken naar Harvard en Stanford. Ook aan tafel zit prof. dr. Pier Siebesma van de TU Delft die binnenkort start met een groot internationaal onderzoek naar wolken. Juist de technische universiteiten zijn belangrijk voor onze toekomst. Hoe krijgen we daar genoeg studenten heen?

We zijn verslaafd aan de zorg. Elk kwaaltje moet worden opgelost met een pilletje, ADHD-diagnose of speciaal dieet. Wat is hier aan de hand? Zijn we echt ongezonder dan vroeger, of verwachten we te veel van onze gezondheid? Prof. dr. Marcel Levi is te gast om te praten over gezondheid, ziekte en hypes in de zorg. Moet alles medisch oplosbaar zijn, of moeten we alledaagse kwaaltjes accepteren als onderdeel van het leven? Ook blikken we met hem terug op de coronapandemie. Welke lessen kunnen we hieruit trekken, nu de corona-enquête van start is gegaan? Of zal alles bij een volgende pandemie weer wijken voor een onbekende ziekte? Prof. dr. Levi stelt de diagnose. Shownotes: Het artikel van Jesse Frederik bij De Correspondent: https://decorrespondent.nl/16937/vreemd-maar-waar-de-meest-plausibele-verklaring-voor-de-opkomst-van-radicaal-rechts-is-ook-de-minst-populaire/db53b0ac-265b-0837-3ad0-f8683e63a232 De repliek van Catherine de Vries op StukRoodVlees: https://stukroodvlees.nl/jesse-frederik-gaat-te-kort-door-de-bocht-waarom-complexe-maatschappelijke-onvrede-niet-in-een-verklaring-past/ de podcast met Jesse en Catherine: https://www.youtube.com/watch?v=JtkmLvvmoIY

Autocraten zijn gevaarlijk, maar ze kríjgen wél wat voor elkaar. Terwijl democratieën verzanden in eindeloos overleg en inspraakavonden, handelen zij. Is er iets te leren van de harde leiders uit het verleden of is dat een gevaarlijke gedachte? Jort Kelder gaat hierover in gesprek in de nazit met historicus prof. (em.) dr. Henri Beunders en politicoloog dr. Joep van Lit.

Zijn de Verenigde Staten sinds Trump nog een democratie te noemen? Mogen we lachen om zijn bizarre uitspraken, of past dit in een bredere wereldwijde trend van democratisch verval? Te gast in deze Jortcast is de pas gepromoveerde dr. Joep van Lit, gespecialiseerd in autocratie en de erosie van democratie. Hij onderzoekt onder meer bij de Radboud Universiteit hoe aspirant-autocraten democratische instituties van binnenuit ondermijnen. Wat herkennen we in de VS? En moeten we ons in Nederland ook zorgen maken over autocratische leiders, of valt hun opmars nog te remmen? Tussendoor hoort u ook even historicus prof. em. dr. Henri Beunders. Neuzen in het archief van Beeld en Geluid? Ga dan naar: https://schatkamer.beeldengeluid.nl/ En voor meer informatie over de status van de democratie wereldwijd: https://www.v-dem.net/

In China kunnen ze het goede porselein voor de visite weer opbergen na een bezoek van Trump en Poetin. Hoe kijkt de Chinese leider Xi Jinping naar die andere wereldleiders en wie is deze machtige staatsman die een ooit arm land zeer welvarend heeft gemaakt. Te gast is dr. Rogier Creemers, docent Moderne Chinese Studies (Universiteit Leiden) die ook de vragen van Jort Kelder beantwoordt over wat er toch met die ministers en generaals gebeurt die uit de gunst zijn gevallen en tijdens zo'n massaal partijcongres van de Chinese Communistische Partij worden weggedragen. Hoe laat blijft Xi nog zitten e wat vindt de jeugd van deze, inmiddels bijna 73-jarige president ?

Wat wilde Trump bereiken met zijn bezoek aan China en is dat gelukt? Dr. Rogier Creemers (Universiteit Leiden) onderzoekt Chinees digitaal technologiebeleid en de rol van China in wereldwijde digitale machtspolitiek. Volgens Creemers laat de recente ontmoeting tussen Trump en Xi vooral zien hoe verschillend beide landen naar hun relatie kijken: waar de VS focust op het binnenslepen van dealtjes, kijkt China vooral naar beleid op de lange termijn. Alhoewel Trump veel te zeggen had over de 200 Boeings die China van Amerika zou kopen, bleven afspraken rondom grote problemen zoals Iran, Taiwan en AI uit. Intussen kabbelt de technologische strijd rondom chips, AI en zelfredzaamheid voort: waar China minder afhankelijk wil worden van Amerikaanse tech- en chipbedrijven probeert de VS juist te voorkomen dat China toegang krijgt geavanceerde technologie. Dit noemt Creemers de “koude vrede” tussen China en de VS: een tijdelijke stabiliteit met onderhuids veel spanningen.