Dossier NAV

Berber van der Woude werkte veertien jaar als diplomaat bij Buitenlandse Zaken. In Ramallah groeide haar kritiek op het Nederlandse beleid rond Israël en Palestina. In 2022 besloot ze daarom ontslag te nemen. Waar komt haar sterke gevoel voor rechtvaardigheid vandaan? Enelke ervaringen hebben haar overtuigingen gevormd?

Touria Meliani kwam als zesjarig meisje vanuit Marokko naar Winterswijk, werkte zich vanuit de culturele sector op tot wethouder van Amsterdam en stond daar acht jaar lang voor kunst, cultuur en inclusie. Welke ervaringen hebben haar gevormd en haar blik op de samenleving bepaald? Sinan Çankaya gaat hier met haar over in gesprek.

Marian Duff is museumdirecteur bij Open Space Contemporary Art Museum, oftewel OSCAM. Met haar eigen museum voor moderne kunst wil ze verhalen vertellen die anders niet gehoord worden. Wat begon als een tijdelijke pop-up, is negen jaar later niet meer weg te denken uit het hart van Amsterdam Zuidoost. Waar komt haar scherpe visie vandaan? In deze aflevering gaat Sinan Çankaya met Marian terug naar de momenten die haar hebben geïnspireerd en de plek waar het allemaal begon.

Onlangs verscheen er een onderzoek naar de jongerentak van Forum voor Democratie. Vrij Nederland concludeert dat er sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hoe komen jonge mannen tot dit gedrag? Welke ideeën over vrouwen liggen hieraan ten grondslag? En wat is ervoor nodig om een samenleving te creëren waarin vrouwen zich veilig kunnen voelen? In deze aflevering gaat Sinan Çankaya in gesprek met Chard van den Berg, die namens Vrij Nederland onderzoek deed naar het seksueel overschrijdend gedrag binnen de JVFD en met Prof. Dr. Larissa Hoogsteder, Directeur Behandelzaken bij forensisch ggz-centrum de Waag.

Çiğdem Yüksel is een bekroond fotojournalist en beeldend kunstenaar. In haar werk onderzoekt ze de relatie tussen fotografie, beeldvorming en het collectieve geheugen. Met haar persoonlijke en maatschappelijke projecten maakt ze verhalen zichtbaar die vaak onderbelicht blijven. In 2016 won ze de Zilveren Camera voor haar serie over Syrische kinderen die werkten in textiel- en schoenenfabrieken. In haar latere werk richt ze zich onder meer op de representatie van moslima’s in Nederlandse media en de geschiedenis van de eerste generatie vrouwen uit Turkije in Nederland.

Nadia Moussaid presenteerde eerder 'De Nieuwe Maan' en later ook haar eigen talkshow ‘Nadia'. Ook is ze een diepgravende journalist en documentairemaker. Zo bracht ze onder andere ‘Getuigen van Gaza’ en ‘Mijn vader de gelukszoeker’ op de buis. Nadia probeert in haar werk thema’s rondom ongelijkheid die niet altijd worden opgepikt, toch kenbaar te maken. Maar waarom worden die geluiden niet opgepikt? Een gesprek over hoe je navigeert binnen de publieke mediasector als het gaat om onderbelichte en soms politiek gevoelige verhalen.

Hoe leg je ingewikkelde rechtszaken uit aan mensen die geen jurist zijn? In deze eerste aflevering van de zomerspecials van Dossier NAV gaat Hasna El Maroudi in gesprek met strafrechtadvocaat Natacha Harlequin over de kloof tussen wat mensen voelen en hoe het recht werkt. In deze aflevering bespreken Harlequin en El Maroudi onder meer de vrijspraak van twee mannen (45 en 47 jaar), die ervan werden verdacht een meisje van 17 jaar te hebben verkracht. Waarom werden zij vrijgesproken? Wat stond er in de tenlastelegging? En had het Openbaar Ministerie voor een andere aanklacht kunnen kiezen? De rode draad? Het belang van duidelijke uitleg. Juist als een uitspraak moeilijk te begrijpen of te accepteren is, is heldere communicatie essentieel om het vertrouwen in de rechtsstaat te behouden. Volgens Harlequin ligt daar een belangrijke taak voor juridische professionals: de feiten begrijpelijk maken, zonder de menselijke kant uit het oog te verliezen. In een reactie laat het Openbaar Ministerie weten: “Wij hebben destijds een zorgvuldige keuze gemaakt in het formuleren van de tenlastelegging. Zoals we ook in ons persbericht schreven heeft volgens ons een groot aantal factoren gemaakt dat er sprake was van een bijzonder kwetsbare positie, waarbij er niet van kan worden uitgegaan dat het slachtoffer haar wil nog kon bepalen. Te denken valt aan onder andere de leeftijd, de alcoholinname van het slachtoffer en de afhankelijkheidspositie waarin het slachtoffer door verdachten was gebracht. Uit het vonnis blijkt dat de rechtbank hier anders naar kijkt." Het Ressortsparket dat bij het hoger beroep betrokken is laat in een reactie weten: “Het OM heeft aangegeven in hoger beroep te gaan. Dat betekent dat de zaak opnieuw wordt bekeken door een (gespecialiseerde zeden-) advocaat-generaal namens het OM en later aan het gerechtshof wordt voorgelegd. Vanzelfsprekend kan in dit prille stadium nog niet worden vooruitgelopen op de afwegingen van het OM in dit hoger beroep.”

Taal lijkt vanzelfsprekend, maar woorden dragen geschiedenis met zich mee. Van de term ‘Gouden Eeuw’ tot discussies over ‘tot slaaf gemaakte’: taal beïnvloedt hoe we naar onszelf, anderen en het verleden kijken. Maar taal is niet alleen een erfenis van het verleden; nieuwe taalvormen zoals het Smibanese laten ook zien hoe mensen vandaag hun eigen identiteit, gemeenschap en verhalen vormgeven. Op Keti Koti onderzoekt Dossier NAV hoe koloniale geschiedenis doorwerkt in ons dagelijkse taalgebruik. Hoe beïnvloeden woorden onze ideeën over identiteit, macht en erbij horen? Wat zegt de opkomst van het Smibanese over Nederland van nu? En hoe gebruiken nieuwe generaties taal om ruimte op te eisen, bestaande normen uit te dagen en hun eigen verhalen centraal te stellen? In deze aflevering gaan Nawa Sira van Suijs en Sinan Çankaya in gesprek met Professor Soortkill (schrijver, columnist en medeoprichter van SMIB Worldwide) en Karin Amatmoekrim (schrijver en letterkundige) over taal als erfenis van het koloniale verleden, als instrument voor emancipatie en als manier om nieuwe perspectieven zichtbaar te maken.

In Nederland blijft de enorme humanitaire crisis in Congo grotendeels onder de radar. De weinige aandacht die er is, blijft vaak steken in eendimensionale beelden van geweld, terwijl er sprake is van een complexe, structurele ontwrichting die al dertig jaar voortduurt. In deze aflevering onderzoekt Sinan Çankaya hoe machtspolitiek en vooroordelen bepalen welk leed we wel en niet (h)erkennen. Samen met Judith Verweijen en Kiza Magendane duikt Dossier NAV onder meer in de grondstoffenvloek. We bespreken hoe de export van coltan onze technologie- en defensie-industrie draaiende houdt, terwijl de Congolese bevolking achterblijft in armoede. En waarom sluiten we namens de EU mineralendeals met buurland Rwanda, dat rebellengroepen steunt, terwijl we elders wel sancties opleggen voor schendingen van soevereiniteit?

Kun je genezen van homoseksualiteit? Voor de meeste mensen klinkt die vraag absurd. Toch zijn er ook vandaag nog queerpersonen die onder druk worden gezet om hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit te veranderen, te onderdrukken of weg te bidden. Deze week tekende zich in de Eerste Kamer een meerderheid af voor een verbod op conversietherapie, ook wel bekend als homogenezing. Als de senaat volgende week instemt, wordt het strafbaar om mensen onder druk te zetten om hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit te veranderen. In deze aflevering gaat Sinan Çankaya in gesprek met Ines Kostiç, Tweede Kamerlid voor Partij voor de Dieren en een van de initiatiefnemers van het wetsvoorstel, en Amjad Altmani, die als tiener in Syrië jarenlang geloofde dat homoseksualiteit een ziekte was en conversietherapie onderging.

In maart kondigde de Universiteit Leiden aan dat zij, net als de Rijksuniversiteit Groningen, de minor ‘Defensie en Nationale Veiligheid’ zal aanbieden. Studenten worden daarin tijdelijk aangesteld in militaire dienst, ontvangen studiepunten en kunnen na tien weken worden ingezet als reservist. Door bezuinigingen in het onderwijs en stijgende investeringen binnen Defensie weten beide sectoren elkaar steeds vaker te vinden. Dat leidt tot vragen en zorgen, met name over onafhankelijkheid en mogelijke belangenverstrengeling. Wat betekent het voor de universiteit wanneer Defensie steeds dieper doordringt in onderzoek en onderwijs? Sinan Çankaya gaat hierover in gesprek met Lauren Gould, universitair hoofddocent conflictstudies aan de Universiteit Utrecht, en Yannick van der Heijden, journalist bij De Groene Amsterdammer.

Op 4 mei staat Nederland twee minuten stil. Maar voor wie geldt ‘nooit meer’ eigenlijk? Volgens historicus Ilse Raaijmakers heeft 4 mei nooit één vaste betekenis gehad. Elke generatie geeft er opnieuw invulling aan en voert daar strijd over. Wat herdacht wordt, en hoe, is voortdurend in beweging. Onderzoeker Joandi Hartendorp laat zien hoe die keuzes ook in onderwijs en herinnering doorwerken. Bij de Holocaust worden daders vaak dichtbij gehaald en begrijpelijk gemaakt, terwijl het slavernijverleden juist wordt gepresenteerd als een afgesloten periode, ver weg van het heden. In beide gevallen blijft de vraag naar verantwoordelijkheid daardoor op afstand. Sinan Çankaya spreekt met Ilse Raaijmakers en Joandi Hartendorp over wie er binnen het nationale herdenkingsverhaal past, en wie daar structureel buiten valt.