FactGurus | BNR

Moet je echt flessen water in je koelkast leggen om energie te besparen? Die tip duikt elke zomer weer overal op; van kranten tot nieuwsbrieven van energiebedrijven. Het idee klinkt logisch: extra koude massa zou de temperatuur stabiel houden en zo stroom besparen. Maar klopt dat eigenlijk wel?See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Partij voor de Dieren stelde tijdens een debat dat de luchtvaart ongeveer 10% van onze totale CO₂-uitstoot veroorzaakt. Een stevig cijfer, maar klopt het ook? In deze factcheck duiken we in de officiële statistiek van het CBS, vergelijken we die met Our World in Data en bekijken we hoe groot het klimaateffect van vliegen nu écht is, inclusief de rol van waterdamp en niet-CO₂-factoren.  Daarnaast waren er afgelopen week ook berichten dat Apple functies uit de Apple Watch zou verwijderen om de Europese Digital Markets Act te ontwijken. Wat is daarvan waar? See omnystudio.com/listener for privacy information.

Begin november werd het luchtruim boven Brussels Airport twee keer gesloten na meldingen van drones. Maar op alle beschikbare beelden is geen drone te zien. Wel een politiehelikopter. In deze factcheck: wat tonen de video’s echt, wat zeggen de tijdstempels en radarlogs, en hoe zit het met de overige details?  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ursula von der Leyen claimt dat Europa de VS inhaalt en al vóórloopt op China in investeringen in cleantech. Maar klopt dat beeld? In deze factcheck hoor je hoe de cijfers echt liggen, en waarom die mooie claim misschien meer met slim framen te maken heeft dan met een Europese inhaalslag  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wanneer krijg je een Nederlands paspoort als je in Nederland wordt geboren? VVD-Kamerlid Queeny Rajkowsky zei in een interview dat de regels onduidelijk zijn en strenger moeten. Maar hoe zit het eigenlijk? In deze aflevering leggen we uit wat de wet precies zegt, wat het verschil is tussen het jus soli- en jus sanguinis-principe, en wat de zogeheten Chavez-jurisprudentie wel en niet betekent. Met uitleg van migratierechtadvocaat Eva Bezem.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is vermoedelijk een met AI gemanipuleerde video uitgezonden in het NOS 20u Journaal, in een item over het Israël-Iran conflict. Het -wereldwijd veelgebruikte- fragment toont een explosie bij de toegangspoort van de Evin-gevangenis in Teheran, maar open source onderzoekers signaleren opvallende inconsistenties. De video lijkt namelijk exact overeen te komen met een bestaande winterfoto van de gevangenis, waarop onder andere bladloze planten zichtbaar zijn—iets dat niet past bij de zomercontext van het huidige conflict. Het beeld toont niet alleen overeenkomsten qua locatie van de camera, maar ook de hoek en compositie van het beeld. Ook vertoont de video kenmerken van AI-gegenereerde beelden, zoals objecten die plots verdwijnen en onnatuurlijke details. Hoewel er daadwerkelijk schade is aan gebouwen rond de gevangenis, wijkt dit vermeende camerabeeld van de poort duidelijk af van ander, geloofwaardig videomateriaal, en ontbreekt er foto materiaal van de toegangspoort na de vermeende explosie. De BBC en heeft de video inmiddels offline gehaald in afwachting van verdere verificatie. De verspreiding van nepvideo’s tijdens conflicten is geen nieuw fenomeen, maar de kwaliteit en overtuigingskracht zijn sterk toegenomen door nieuwe AI-tools. Naast hergebruik van oud beeldmateriaal duiken nu ook volledig gegenereerde video’s op, zoals van een zogenaamde Iraanse drone-aanval of een F-35-crash — vaak herkenbaar aan vreemde details of onlogische elementen. De vermeende AI-video in het NOS-journaal zou mogelijk de eerste keer kunnen zijn dat zo’n deepfake in een Nederlandse nieuwsuitzending terecht is gekomen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de Tweede Kamer klinkt de zorgwekkende uitspraak dat tienduizenden kinderen in Nederland in armoede leven. Klopt dat cijfer wel? FactGurus zoekt het uit met hulp van het Nederlands Jeugdinstituut. Verder aandacht voor een stevige claim van de Spaanse oppositieleider Feijóo, die zegt dat Spanje de meeste illegale migranten van Europa opvangt. Hoe verhoudt die bewering zich tot de feiten van Frontex en Eurostat? See omnystudio.com/listener for privacy information.

D66-Kamerlid Jan Paternotte beweerde vorige week op X dat Europa eventueel van Starlink af kan, dankzij Eutelsat als Europese tegenhanger. Maar klopt dat wel? Eutelsat mag dan van oorsprong Frans zijn, na de fusie met OneWeb is het bedrijf inmiddels grotendeels in voornamelijk aziatische handen en werkt nauw samen met Amerikaanse bedrijven — zelfs de productie en lancering van hun satellieten vindt grotendeels in de VS plaats. Een andere speler zou IRIS² zijn, het veelbelovende Europese alternatief dat vanaf 2030 operationeel moet zijn. Gaat dat op tijd lukken? Hoe zit het met de capaciteit, infrastructuur en Europese raketlanceringen?  See omnystudio.com/listener for privacy information.