Jarosław Banaś. Polskie Radio Koszalin / Społeczeństwo, kultura, sztuka, literatura, historia.

Słownik na fali: Hańba i językowe skarby ukryte w codziennych słowach. W audycji „Słownik na fali” redaktor Jarosław Banaś i prof. Sebastian Żurowski, językoznawca z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i rozmawiają o historię i etymologię słów, które mimo upływu lat wciąż budują bogactwo języka polskiego.„Hańba” z czeskim rodowodem Analiza rozpoczęła się od słowa hańba, które regularnie pojawia się w nagłówkach prasowych i publicystyce. Choć pojęcie to ma korzenie prasłowiańskie, jego obecna forma w języku polskim jest zapożyczeniem z języka czeskiego. W staropolszczyźnie pierwotnie funkcjonowała forma „gańba”, jednak to czeski wariant z literą „h” na początku zdominował nasz system językowy, wypierając rodzimą postać. Ekspert zauważył, że współcześnie słowo to bywa nadużywane w mediach dla wywołania sensacji lub skandalu .Szaławiła i ladaco – barwne określenia osób W części poświęconej słownictwu „podwórkowemu” i wakacyjnemu, omówiono barwne określenia charakterów:Szaławiła: To określenie lekkomyślnego i niedojrzałego mężczyzny jest przykładem rutenizmu, czyli zapożyczenia z języka ukraińskiego. Profesor podkreślił, że termin „rutenizm” jest tradycyjnym określeniem językoznawczym, które w Internecie bywa obecnie wypierane przez formę „ukrainizm”.Ladaco: Słowo określające kogoś „byle jakiego”. Wywodzi się ono od dawnej partykuły „lada”, która w dawnej Słowiańszczyźnie znaczyła tyle, co współczesne „byle”. Co ciekawe, partykuła ta nie ma etymologicznego związku z „ladą” sklepową, która jest zapożyczeniem z języka niemieckiego.Kolejnym ciekawym przypadkiem jest "wykidajło", czyli potoczne określenie ochroniarza lub „bramkarza”. Słowo to wywodzi się od dawnego, nieużywanego już czasownika „wykidać”, oznaczającego wyrzucanie lub rozrzucanie. Swój renesans pojęcie to przeżyło w latach 90. XX wieku, kiedy zostało przypomniane przez tłumaczy amerykańskich filmów sensacyjnych.Język jako autentyczne dziedzictwo Podsumowując, prof. Żurowski wskazał, że takie „trzepakowe” słownictwo stanowi autentyczne dziedzictwo żywej polszczyzny. W dobie krótkich i często bezosobowych komunikatów z mediów społecznościowych, używanie bogatego języka przodków pozwala budować międzypokoleniową więź i jest powodem do prawdziwej dumy. Znajomość tych słów pozwala nam dostrzec piękno tradycji języka narodowego. W kolejnej audycji autorzy planują przyjrzeć się historii kolejnych intrygujących wyrazów, takich jak urwis, połeć oraz basałyk.

Yehuda Prokopowicz, półfinalista XIX Konkursu Chopinowskiego - koncertował w Kołobrzegu, oprócz Mazurków Chopina, które są, jak się wydaje jego wizytówką koncertową, zagrał także kompozycje Ferenca Liszta i Béla Bartóka - sala wypełniona do statniego miejsca przyjęła pianistę owacyjnie, na stojąco i z bisem.

Do debaty o problemach związanych z postępującą urbanizacją Kołobrzegu dziennikarz Jarosław Banaś zaprosił dr. Mariusza Miedzińskiego z Uniwersytetu Pomorskiego i radnych Dariusza Zawadzkiego z klubu radnych Koalicji Obywatelskiej oraz Jacka Woźniaka z Wspólnoty Samorządowej.Uczestnicy dyskutują m.in o proteście mieszkańców Dzielnicy Zachodniej, którzy sprzeciwiają się nowym inwestycjom budowlanym wynikającym z planów zagospodarowania sprzed lat. Radni oraz ekspert analizują trudną sytuację prawną, wskazując, że zmiana uchwalonych już dokumentów naraża miasto na ogromne odszkodowania wobec deweloperów. Kluczowym wątkiem jest również brak odpowiedniej infrastruktury komunikacyjnej, która nie nadąża za szybkim tempem zabudowy kurortu. Rozmówcy zastanawiają się nad możliwościami negocjacji z inwestorami, aby pogodzić rozwój ekonomiczny miasta z ochroną jego walorów krajobrazowych.„Kołobrzeska Debata Samorządowa” to cykl rozmów kołobrzeskich samorządowców w „Studiu Kołobrzeg”. Pierwszy kwadrans rozmów jest dostępny na antenie „Studia Kołobrzeg” i na naszym portalu. Druga część publikowana jest na portalu prk24.pl.Start „Kołobrzeskiej Debaty Samorządowej” w każdy piątek o godzinie 9.10.

"Tak działa państwo" autorstwa Jarosława Banasia to cykl mikroprozy, publikowany w odcinkach na portalu literackim "Zupełnie Inna Opowieść" w 2025 roku. Jarosław Banaś, dziennikarz radiowy, znany z zainteresowań kulturą, reportażem i literaturą, eksploruje w tej serii mechanizmy władzy, państwa i kontroli społecznej poprzez satyryczną, metaforyczną narrację. Seria składa się z pięciu odcinków, wydanych od kwietnia do grudnia 2025 r., i łączy elementy absurdu, filozofii oraz krytyki systemu politycznego. Każdy odcinek buduje na poprzednim, tworząc spójną opowieść o zwykłym człowieku skonfrontowanym z omnipotentnym państwem. Teksty są krótkie, gęste znaczeniowo, z nutą ironii i odniesieniami do klasyki literatury. Seria dostępna jest online i zyskała uwagę w kręgach literackich, m.in. poprzez dyskusje na platformie X. Narrator śledzi losy Juliana Arnolda Szaraczkiewicza, zwykłego sprzedawcy w sklepie z używaną odzieżą w nadmorskim kurorcie. Bohater, kawaler bez nałogów, prowadzi spokojne życie, aż do spotkania z tajemniczym pułkownikiem (później nazwanym Niezatapialnym lub Leonem), który symbolizuje państwo i jego mechanizmy kontroli.

Redaktor Jarosław Banaś rozmawia z językoznawcą prof. Sebastianem Żurowskim (UMK w Toruniu), który analizuje pochodzenie i współczesne użycie wybranych terminów w polszczyźnie. Ekspert wyjaśnia, że popularne słowo mundial trafiło do naszego języka z hiszpańskiego dzięki historycznym sukcesom polskich piłkarzy odnoszonym w krajach latynoskich.W drugiej części audycji rozmówcy skupiają się na terminologii medycznej, takiej jak pedofilia czy dawne określenia upośledzeń, które przeniknęły do języka potocznego jako agresywne wyzwiska.Autorzy dyskutują również o społecznym i politycznym kontekście wykorzystywania tych pojęć w debatach publicznych oraz o etycznych aspektach izolacji osób z zaburzeniami preferencji seksualnych.Całość ukazuje, jak specjalistyczne słownictwo ewoluuje i zmienia swoją funkcję w zależności od wydarzeń kulturowych i konfliktów społecznych.