Uit de school

Wie kan en mag er eigenlijk spreken namens een rivier of bos? En wat betekent het om het perspectief van de Maas in te brengen in politieke besluitvorming? Het inbrengen van een meer-dan-menselijk perspectief bij veranderprocessen is geen vanzelfsprekendheid, dus wat gebeurt er eigenlijk als we de kring van belanghebbende groter maken?In deze aflevering van Uit de School gaat host Quirine Ganzeboom hierover in gesprek met Jaap Boonstra, Robin Hill en Maurice Specht. Aanleiding is de recent verschenen bundel Veranderen voor de toekomst, samengesteld door Jaap, waarin Robin samen met Mark van Twist een bijdrage schreef over meer-dan-menselijk veranderen. Het gesprek vindt plaats op Buitenplaats Brienenoord, waar Maurice directeur-bestuurder is en waar al langer wordt geëxperimenteerd met manieren om de natuur een plek te geven in organiseren en besluitvorming.Het gesprek gaat over de praktijk van veranderen, de stem van de natuur, de grenzen van bestaande instituties en de rol die kunst en verbeeldingskracht kunnen spelen om andere perspectieven toe te laten.

Beleidsmakers werken dagelijks met taal, maar staan er lang niet altijd bij stil hoe krachtig woorden zijn. Taal is niet een neutraal instrument om beleid over te brengen; het vormt en beïnvloedt beleid zelf. Zo bepaalt taal in de sociale zekerheid niet alleen hoe regels worden uitgelegd, maar ook welke waarden doorklinken. Woorden scheppen werkelijkheden, verhalen maken beleid ‘waar’.In deze aflevering van Uit de School spreken we met Tim ‘S Jongers en Martin Schulz over de scheppende werking van taal in de sociale zekerheid. Tim is politicoloog, bestuurskundige en publicist. Hij houdt zich bezig met de vraag hoe verschillen in de samenleving ontstaan en in stand worden gehouden – en hoe we kunnen werken aan meer rechtvaardigheid voor wie in een kwetsbare positie verkeert. Martin is onderzoeker en directeur van de Denktank bij de NSOB. Hij schreef een essay over de scheppende werking van taal. In het essay laat hij zien hoe ogenschijnlijk neutrale termen het denken én handelen van beleidsmakers beïnvloeden.Host Christiaan van der Kaaij gaat met hen in gesprek over de vaak onbewuste, maar bepalende rol van taal in overheidsbeleid. Wat schuilt er achter alledaags beleidsjargon? En hoe kies je als ambtenaar woorden die werkelijk het verschil maken? Luister naar dit gesprek over de performatieve werking van taal. Het volledige essay vind je hier.

Wat als grootschalige veranderplannen bij complexe maatschappelijke vraagstukken juist bijdragen aan gevoelens van onmacht? In deze aflevering duiken we in een veranderkundig perspectief op taaie thema’s zoals de energietransitie, landbouwhervorming en woningmarkt. Thema’s die zo groot en verweven zijn, dat ze vaak voelen als van iedereen én van niemand tegelijk.We verkennen een alternatief voor de neiging tot centrale regie en grootschalig handelen: de logica van de lappendeken. Vanuit dit netwerkperspectief ontstaat ruimte voor lokaal initiatief én verbindend werk. Juist in die combinatie groeit de impact en slinkt het gevoel van onmacht.Hoe kun je als professional of betrokkene niet alleen vanuit je eigen praktijk bijdragen, maar ook anderen verbinden? Wat vraagt dat van je denken en doen? En hoe geef je daar concreet vorm aan? In deze aflevering bieden we inzichten, taal en handvatten om je invloed op taaie vraagstukken op te rekken.Hierover gaat vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Hans Vermaak. Hans is zelfstandig adviseur, docent en onderzoeker. En Mark van Twist decaan en bestuursvoorzitter van de NSOB. Mark is daarnaast als hoogleraar Bestuurskunde verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Van een eigen chocoladefabriek tot een grand café bij Naturalis of de productie van compacte portemonnees. De sociale werkplaats van weleer zijn vandaag de dag grote organisaties die mensen op allerlei plaatsen passend werk bieden en begeleiden in hun ontwikkeling. Hoe komen mensen bij zo’n bedrijf terecht? En wat houdt het werk van die werkontwikkelbedrijven eigenlijk in?In deze aflevering duiken we in de wereld van werkontwikkelbedrijven. We bespreken hoe zij mensen in de samenleving die wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken helpen. Hoe zorgen werkontwikkelbedrijven ervoor dat ze niet alleen een vangnet bieden, maar ook een springplank naar de toekomst kunnen zijn? En hoe vinden deze organisaties hun plek in een tijd waarin beelden over arbeid en ontwikkeling veranderen en nieuwe verwachtingen ontstaan?Christiaan van der Kaaij gaat in gesprek met Noëlle ter Woerds, directeur van DZB Leiden, en Wiljan Hendrix, senior onderzoeker en docent bij de NSOB. Samen bespreken ze ook het verleden en de toekomst van deze bedrijven. Hoe kijken we over een paar jaar terug op het huidige werk van het werkontwikkelbedrijf?

Heb je vandaag in het openbaar vervoer gezeten, of op sociale media gekeken? De kans is dan, en eigenlijk sowieso, groot dat je al te maken hebt gehad met kunstmatige intelligentie (AI), en de big tech bedrijven die AI beheren en produceren. AI doet ook rap haar intrede in het openbaar bestuur met chatbots en algoritmes. De ontwikkelingen gaan zelfs razendsnel, maar hoe staan we er eigenlijk tegenover? Want, naast de belofte van gemak en kostenbesparingen, worstelen beleidsmakers en bestuurders met vragen over ethiek en verantwoordelijkheid. De echt grote macht over AI ligt immers bij big tech bedrijven, en hebben we daar als overheid nog wel grip op?In deze aflevering gaat vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Jan van Ginkel, nog eventjes loco-provinciesecretaris van Zuid Holland, en Martijn van der Steen, decaan en bestuurder bij de NSOB. Samen bespreken ze hoe ver AI nu eigenlijk gaat, en hoe ver het zou moeten gaan. AI maakt het openbaar bestuur – en ons leven – immers makkelijker, maar ook gevaarlijker. Deze podcast vindt haar aanleiding in het NSOB essay ''Technologie in de Tussentijd: AI, publieke waarde en democratie''. Het volledige essay vind je hier: https://www.nsob.nl/denktank/overzicht-van-publicaties/technologie-de-tussentijd

Kunt u ze nog opnoemen? De grote farmaceutische bedrijven die met hun vaccins de samenleving uit de coronacrisis trokken. Naarmate Covid-19 meer naar de achtergrond verdween, ging het echter al snel weer over vermeende torenhoge winsten, überkapitalisme en de uit de hand lopende medicijnkosten. Zo ging de beeldvorming farmaceutische industrie van ‘held’ naar ‘schurk’.In deze prikkelende aflevering duiken we diep in de wereld van de farmaceutische industrie en haar reputatie. We verkennen de spanning tussen de negatieve percepties van 'Big Pharma' en hun cruciale rol in het zorgveld. Onze gasten Mark Kramer, voorzitter van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, en Paul Frissen, emeritus hoogleraar bestuurskunde, delen hun inzichten over hoe we navigeren tussen marktwerking, kostenbeheersing en maatschappelijk draagvlak als het gaat om innovatieve, en vaak kostbare, geneesmiddelen.

Er zijn diverse overheidsorganisaties waar het telefoontje van een auditor aan het begin van de dag resulteert in een wolk van chagrijn boven de rest van de dag. Maar is ons beeld van wat audit is en wat een auditor doet niet te eenzijdig?In deze aflevering van Uit de School duikt Christiaan van der Kaaij in de essentie van de audit. Samen met Wendy Asbeek Brusse (directeur Onderzoek bij de ADR), Daina Konter (Sectormanager Operational Audit bij de ADR) en Mark van Twist (bestuursvoorzitter NSOB, hoogleraar aan de EUR en voormalig wetenschappelijk directeur van de opleiding Internal Auditing & Advisory) verkennen we hoe innovaties de auditwereld veranderen. Hoe kan de auditor met behulp van inzichten uit de sociale wetenschap methoden van onderzoek verrijken en impact in een steeds complexere wereld versterken?Ook verkennen we de rol van de auditor die steeds breder wordt: van assuranceprovider naar adviseur, coach en zelfs (inter)actieonderzoeker. En hoe dan om te gaan met de kwetsbaarheid die ontstaat als een groeiende roep om transparantie in het openbaar bestuur samengaat met in een maatschappij waarin polarisatie overal de kop opsteekt?Deze aflevering is geïnspireerd door het recent door de NSOB gepubliceerde essay Audit, maar dan anders. Lees het essay hier: Audit, maar dan anders | Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (nsob.nl)