Uit de school

Beleidsmakers werken dagelijks met taal, maar staan er lang niet altijd bij stil hoe krachtig woorden zijn. Taal is niet een neutraal instrument om beleid over te brengen; het vormt en beïnvloedt beleid zelf. Zo bepaalt taal in de sociale zekerheid niet alleen hoe regels worden uitgelegd, maar ook welke waarden doorklinken. Woorden scheppen werkelijkheden, verhalen maken beleid ‘waar’.In deze aflevering van Uit de School spreken we met Tim ‘S Jongers en Martin Schulz over de scheppende werking van taal in de sociale zekerheid. Tim is politicoloog, bestuurskundige en publicist. Hij houdt zich bezig met de vraag hoe verschillen in de samenleving ontstaan en in stand worden gehouden – en hoe we kunnen werken aan meer rechtvaardigheid voor wie in een kwetsbare positie verkeert. Martin is onderzoeker en directeur van de Denktank bij de NSOB. Hij schreef een essay over de scheppende werking van taal. In het essay laat hij zien hoe ogenschijnlijk neutrale termen het denken én handelen van beleidsmakers beïnvloeden.Host Christiaan van der Kaaij gaat met hen in gesprek over de vaak onbewuste, maar bepalende rol van taal in overheidsbeleid. Wat schuilt er achter alledaags beleidsjargon? En hoe kies je als ambtenaar woorden die werkelijk het verschil maken? Luister naar dit gesprek over de performatieve werking van taal. Het volledige essay vind je hier.

Wat als grootschalige veranderplannen bij complexe maatschappelijke vraagstukken juist bijdragen aan gevoelens van onmacht? In deze aflevering duiken we in een veranderkundig perspectief op taaie thema’s zoals de energietransitie, landbouwhervorming en woningmarkt. Thema’s die zo groot en verweven zijn, dat ze vaak voelen als van iedereen én van niemand tegelijk.We verkennen een alternatief voor de neiging tot centrale regie en grootschalig handelen: de logica van de lappendeken. Vanuit dit netwerkperspectief ontstaat ruimte voor lokaal initiatief én verbindend werk. Juist in die combinatie groeit de impact en slinkt het gevoel van onmacht.Hoe kun je als professional of betrokkene niet alleen vanuit je eigen praktijk bijdragen, maar ook anderen verbinden? Wat vraagt dat van je denken en doen? En hoe geef je daar concreet vorm aan? In deze aflevering bieden we inzichten, taal en handvatten om je invloed op taaie vraagstukken op te rekken.Hierover gaat vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Hans Vermaak. Hans is zelfstandig adviseur, docent en onderzoeker. En Mark van Twist decaan en bestuursvoorzitter van de NSOB. Mark is daarnaast als hoogleraar Bestuurskunde verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Van een eigen chocoladefabriek tot een grand café bij Naturalis of de productie van compacte portemonnees. De sociale werkplaats van weleer zijn vandaag de dag grote organisaties die mensen op allerlei plaatsen passend werk bieden en begeleiden in hun ontwikkeling. Hoe komen mensen bij zo’n bedrijf terecht? En wat houdt het werk van die werkontwikkelbedrijven eigenlijk in?In deze aflevering duiken we in de wereld van werkontwikkelbedrijven. We bespreken hoe zij mensen in de samenleving die wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken helpen. Hoe zorgen werkontwikkelbedrijven ervoor dat ze niet alleen een vangnet bieden, maar ook een springplank naar de toekomst kunnen zijn? En hoe vinden deze organisaties hun plek in een tijd waarin beelden over arbeid en ontwikkeling veranderen en nieuwe verwachtingen ontstaan?Christiaan van der Kaaij gaat in gesprek met Noëlle ter Woerds, directeur van DZB Leiden, en Wiljan Hendrix, senior onderzoeker en docent bij de NSOB. Samen bespreken ze ook het verleden en de toekomst van deze bedrijven. Hoe kijken we over een paar jaar terug op het huidige werk van het werkontwikkelbedrijf?

Heb je vandaag in het openbaar vervoer gezeten, of op sociale media gekeken? De kans is dan, en eigenlijk sowieso, groot dat je al te maken hebt gehad met kunstmatige intelligentie (AI), en de big tech bedrijven die AI beheren en produceren. AI doet ook rap haar intrede in het openbaar bestuur met chatbots en algoritmes. De ontwikkelingen gaan zelfs razendsnel, maar hoe staan we er eigenlijk tegenover? Want, naast de belofte van gemak en kostenbesparingen, worstelen beleidsmakers en bestuurders met vragen over ethiek en verantwoordelijkheid. De echt grote macht over AI ligt immers bij big tech bedrijven, en hebben we daar als overheid nog wel grip op?In deze aflevering gaat vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Jan van Ginkel, nog eventjes loco-provinciesecretaris van Zuid Holland, en Martijn van der Steen, decaan en bestuurder bij de NSOB. Samen bespreken ze hoe ver AI nu eigenlijk gaat, en hoe ver het zou moeten gaan. AI maakt het openbaar bestuur – en ons leven – immers makkelijker, maar ook gevaarlijker. Deze podcast vindt haar aanleiding in het NSOB essay ''Technologie in de Tussentijd: AI, publieke waarde en democratie''. Het volledige essay vind je hier: https://www.nsob.nl/denktank/overzicht-van-publicaties/technologie-de-tussentijd

Kunt u ze nog opnoemen? De grote farmaceutische bedrijven die met hun vaccins de samenleving uit de coronacrisis trokken. Naarmate Covid-19 meer naar de achtergrond verdween, ging het echter al snel weer over vermeende torenhoge winsten, überkapitalisme en de uit de hand lopende medicijnkosten. Zo ging de beeldvorming farmaceutische industrie van ‘held’ naar ‘schurk’.In deze prikkelende aflevering duiken we diep in de wereld van de farmaceutische industrie en haar reputatie. We verkennen de spanning tussen de negatieve percepties van 'Big Pharma' en hun cruciale rol in het zorgveld. Onze gasten Mark Kramer, voorzitter van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, en Paul Frissen, emeritus hoogleraar bestuurskunde, delen hun inzichten over hoe we navigeren tussen marktwerking, kostenbeheersing en maatschappelijk draagvlak als het gaat om innovatieve, en vaak kostbare, geneesmiddelen.

Er zijn diverse overheidsorganisaties waar het telefoontje van een auditor aan het begin van de dag resulteert in een wolk van chagrijn boven de rest van de dag. Maar is ons beeld van wat audit is en wat een auditor doet niet te eenzijdig?In deze aflevering van Uit de School duikt Christiaan van der Kaaij in de essentie van de audit. Samen met Wendy Asbeek Brusse (directeur Onderzoek bij de ADR), Daina Konter (Sectormanager Operational Audit bij de ADR) en Mark van Twist (bestuursvoorzitter NSOB, hoogleraar aan de EUR en voormalig wetenschappelijk directeur van de opleiding Internal Auditing & Advisory) verkennen we hoe innovaties de auditwereld veranderen. Hoe kan de auditor met behulp van inzichten uit de sociale wetenschap methoden van onderzoek verrijken en impact in een steeds complexere wereld versterken?Ook verkennen we de rol van de auditor die steeds breder wordt: van assuranceprovider naar adviseur, coach en zelfs (inter)actieonderzoeker. En hoe dan om te gaan met de kwetsbaarheid die ontstaat als een groeiende roep om transparantie in het openbaar bestuur samengaat met in een maatschappij waarin polarisatie overal de kop opsteekt?Deze aflevering is geïnspireerd door het recent door de NSOB gepubliceerde essay Audit, maar dan anders. Lees het essay hier: Audit, maar dan anders | Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (nsob.nl)

Hoe ga je als overheid om met de afhandeling van schade waar je zelf verantwoordelijk voor bent? Met Groningen en de Toeslagenaffaire vers in het geheugen is dit een vraag waar veel ambtenaren, bestuurders en activisten tegenaan lopen. Maar vertrouwenwekkend schadebeleid vindt op veel meer plekken plaats. Onze zomerspecial neemt je in twee afleveringen mee langs onrecht, menselijk leed en de dilemma’s die hieruit voortkomen.In deze tweede aflevering bespreken we hoe op een vertrouwenwekkende manier vorm kan worden gegeven aan schadeherstel. Welke rol speelt erkenning in dat proces? Hoe verhouden waarden als openheid, begrijpelijkheid en snelheid zich tot elkaar? En hoe geef je te midden van alle onzekerheid voortvarend vorm aan een schadeafhandelingsoperatie? Dat bespreken we aande hand van de werkwijze van Buitengewone Zaken Blauw, het organisatieonderdeel binnen de Belastingdienst dat is opgericht om de schadeafhandeling voor "de fraudelijst" op te zetten en uit te voeren.Aan tafel bij Christiaan van der Kaaij zitten Arjan Dikmans - programmadirecteur bij de Belastingdienst - en onze collega dr. Georgina Kuipers - gepromoveerd op het thema ‘Vertrouwenwekkend schadebeleid’ en co-auteur van het essay "Vormgeven aan Schadebeleid:De zoektocht van de Belastingdienst naar vertrouwenwekkend schadebeleid voor de Fraude Signalering Voorziening." Lees het essay via www.nsob.nl!

Burgerparticipatie wordt overal in de publieke sector gezien als dé oplossing om wantrouwen in de overheid tegen te gaan. Door te luisteren, in gesprek te gaan, co-creatie te plannen en inspraak te organiseren werken veel ambtenaren keihard om perspectieven, verhalen en wensen van burgers op te halen. Tegelijkertijd bestaat daarnaast ook nog een complexe ambtelijke, institutionele en bestuurlijke realiteit. Hoe verhouden die twee zich tot elkaar? En wat gebeurt er als dat niet op de goede manier verloopt, en de kloof tussen burgers en overheid op een bepaald thema na (of misschien zelfs wel dóór) burgerparticipatie alleen maar groter wordt?In deze aflevering van Uit de School verkennen Christiaan van der Kaaij, Nanke Verloo (Universitair Docent Stedelijke Planologie aan de UvA) en Wout van der Heijden (Kickstad Rotterdam) hoe we participatietrajecten ombuigen van een noodzakelijk kwaad naar een succesvol en inzichtrijk traject voor alle betrokkenen. Hoe wek je de juiste verwachtingen? Wat maakt een participatietraject 'oprecht' en wat is daarin de rol van de politiek? En hoe zet je als ambtenaar niet alleen je professionele, maar ook je menselijke kant in? In deze aflevering verkennen we de theorie en praktijk van het succesvol vormgeven van burgerparticipatie.